استانبول در سال 715 پيش از ميلاد به فرمان بيزانس ساخته شد و بيزانتيوم
Byzantium
نام گرفت ، و در آن روزگار شهر و مركز جمعيتى از يونان بود . در سال 329 روميان اين شهر را گرفتند ، و نام اينجا به كنستانتينوپل
Constantinople
، منسوب به كنستانتينوس
Constantinus
امپراتور روم ، تغيير داده شد . هنگامى كه روم به دو امپراتورى شرقى و غربى تجزيه شد ، اين شهر پايتخت روم شرقى شد . [ با گذشت روزگار ] تركان آسياى مركزى به روم آمدند ، و در سال 1299 عثمان اول سلسله عثمانى را بنياد كرد و بر آسياى صغير دست يافت و دولت او همچون آفتاب درخشيدن گرفت . چون نوبت سلطنت به مراد اول رسيد ، در اروپا پيشروى كرد ، و سرانجام سلطان محمد دوم در سال 1453 ميلادى كنستانتينوپل را گرفت و اينجا جزء خاك عثمانى شد . تركها اين شهر را استنبول مىنامند ، و اين آبادترين و بزرگترين شهر اين منطقه ، و در زاويه غربى دهانه به سفر در درياى مرمره واقع است . در طرف شمال ، آن سوى خليجى كه شاخ طلايى
Golden Horn
نام دارد ، شهر و خيابان است .
محلههاى استانبول
دامنههاى كوه كه به دريا مىرسد ، غلطه
Galata
خوانده مىشود ، و بخشى از شهر كه بر بلندى افتاده است پرا نام دارد . اين نواحى همه در كناره غربى تنگه به سفر است ، كه خاك اروپاست .
كنارهء ديگر تنگه در سوى شرقى آن ، كه خاك آسيا است ، نيز معمور است ؛ و اين ناحيه از شهر سوكوتارى [ ايشكودارى ] ناميده مىشود . اين سه ناحيه ، استانبول ، پرا ، و سوكوتارى ، با آب دريا از هم جدا شده و روبهروى هم افتاده است . از فراز تپه تا ساحل دريا رديف ساختمانهاى بلند پشتدرپشت افتاده ، و گنبد و منارههاى مساجد اينجا و آنجا در ميان شهر قامت افراشته است . در خليج شاخ طلايى ، سه پل بزرگ [ روى به سفر ] زدهاند . . . .
در اشكودارى رفتوآمد كشتىهاى بخار را مىبينيم . سفاين نظامى و تجارى عثمانى و ديگر ممالك در اين بندر لنگر انداخته و دكلهاى آنها در كنار هم به بيشهاى پردرخت مانند است ، و چشماندازى ديدنى دارد ؛ اما دورنماى بندر با وضع درونى آن تفاوت بسيار دارد ؛ و به شهر و خيابان كه قدم بگذاريم ، گذرها و خانهها كثيف و محّقر است و خيابان و كوچهها پيچ در پيچ و باريك . جمعيت استانبول را 650 هزار نفر مىگويند ؛ اما تراكم و انبوه مردم كه تنگاتنگ هم مىگذشتند ، در گذر و بازار زياد بود ؛ و از اينرو گمان مىكنم كه بيش از دو كرور در اين شهر ساكن بودند .