به آنها روى آورد و مردم را سوى آنها برانگيخت و به هوادارى از سردمداران آنها يا تشويق شاگردانشان پرداخت ، از ميان رفتند .
ابن حَزْم مىنويسد :
دو مذهب ، در آغاز امر ، به وسيله رياست و سلطان انتشار يافتند ؛ يكى از آن دو مذهب ابو حنيفه است . آن گاه كه ابو يوسف عهدهدار امر قضاوت شد تنها قاضيانى را به كار مىگماشت كه از اصحاب او يا از منتسبان به مذهب او بودند ؛ مذهب دوم ، مذهب مالك است . . . « 1 »
دهلوى مىنگارد :
هر مذهبى كه اصحابِ آن شهرت يافتند و بر كرسى قضاوت و فتوا تكيه زدند ، كتابهاشان در ميان مردم آوازه يافت و تدريس شد و در نقاط مختلف زمين انتشار پيدا كرد و اين روند در زمانِ بعد ادامه يافت .
و هر مذهبى كه اصحابِ آن گمنام بودند و به قضاوت و فتوا گماشته نشدند و مردم به آنان رغبت نكردند ، پس از مدتى از ميان رفت « 2 » .
4 . ثابت شد كه خلفا با مكتب امام على عليه السلام همسويى نداشتند ، بلكه با آن حضرت مخالف بودند و اختلافاتِ پيشين را در سيرهشان با امام عليه السلام استوار مىساختند . تدوين حكومتى ، با تأخير ، يك قرن بعد ( در زمان عمر بن عبدالعزيز يا هشام بن عبدالملك ) روى داد ، و اين تدوين در پرتو محفوظات سامان يافت و از مُدَوَّنات گرفته نشد .
بنابراين ، امكان تحريف در مُدوَّنات اينان بيش از ديگران مُتصوّر است ؛ چراكه گرايشهاى قومى در ميانشان موج مىزد ، قدرت در دستشان بود و با زمان پيامبر صلى الله عليه و آله فاصله داشتند .
امّا تصوّر امكان تحريف در مدرسه اهل بيتعليهم السلام منتفى است ؛ چراكه عكس اين عوامل در آن جارى مىباشد .
هامش
( 1 ) . المغرب : 164 ؛ وفيات الأعيان 6 : 144 ؛ نفح الطيب 2 : 482 / 6 .
( 2 ) . حجّة الله البالغة 1 : 151 ؛ الإمام الصادق والمذاهب الأربعة 2 : 11 .