رجال شناسان مدرسه رأى و اجتهاد ( به جهت گوناگونى خط مشىهايشان ) در توثيق يا خدشه در يك راوى ، اختلاف دارند ، حتّى در وثاقت شخص عالمِ رجالى و عدالت وى و ميزان حجيّت آراى او ، نظراتِ مختلفى را ابراز مىكنند .
به عنوان نمونه ، در وثاقت و حجيّت توثيقاتِ ابن مَعين ( امام جرح و تعديل ) اختلاف شده است ؛ چراكه وى - مانند ديگران - در بيشتر موارد ، بدان جهت در شخصى خدشه كرده است كه با او هم مذهب نبوده يا در رأى و نظرى با وى اختلاف داشته است ؛ و در موارد بسيارى شخصى را توثيق كرده چون با او در مذهب و مسلك همسو بوده است ، حتّى وى در امام شافعى خدشه مىكند و او را غير ثقه مىشمارد .
بسيارى ابن مَعين را جَرح كردهاند و او را ثقه نمىشمارند ؛ ديگرانى نيز بر او اعتماد مطلق دارند به گونهاى كه هيچ جَرح و تعديلى را همتاى جَرح و تعديل او نمىدانند ، و همه اينها به مدرسه رأى و اجتهاد منسوباند .
حال ديگران نيز چنين است ؛ عبدالعزيز ماجشون ، ابن ابى حازم ، محمّد بن اسحاق و . . . در امام مالك خدشه كردهاند « 1 » .
دارقُطنى بخشى از احاديثى را كه در آن با مالك در المُوَطَّأ مخالفت شده گرد آورده است كه فراتر از 20 حديث است و از نسخههاى خطى ظاهريه در كتابخانه دمشق مىباشد « 2 » .
خطيب بغدادى ، نام بيش از 35 نفر را در تاريخ بغداد مىآورد كه در ابو حنيفه خدشه كردهاند « 3 » .
مانند اين سخن درباره احمد بن حنبل نيز گفته شده است .
هامش
( 1 ) . نگاه كنيد به : تهذيب الكمال 24 : 415 ، ترجمه محمّد بن اسحاق .
( 2 ) . أضواء على السنّة المحمديّة : 299 .
( 3 ) . تاريخ بغداد 13 : 323 ، ترجمه 7296 ، ابو حنيفه .