او رسيد ، در علم كلام بر مذهب اصحابش ، پيشگام گشت ، تيزبين و حاضر جواب بود و حافظهاى نيرومند داشت « 1 » ، وى در خانهاش در « دَرْب رياح » « 2 » مجلسى مناظرهاى به پاى كرد كه همه عالمان در آن حاضر مىشدند « 3 » و با اهل هر عقيدهاى با شكوه و عظمت - در دولت آل بويه - مناظره مىكرد « 4 » .
شيخ مفيد در انواع مباحث كلامى ، در [ مذهب ] اعتزال و ادبيات چيره دست بود . ابن ابى طَى در « تاريخ الإماميّة » شرح حال او را به تفصيل مىآورد و مىگويد :
وى در همه فنون يگانه روزگار خويش به شمار مىآمد : در اصول دين و اصول فقه ، در فقه ، اخبار ، رجال ، تفسير ، نحو و شعر .
نفس قوى ، كارهاى نيك فراوان ، افتادگى زياد ، نماز و روزه فراوان از ويژگىهاى اوست . وى جامهاى خشن مىپوشيد . . . « 5 »
و امّا شيخ محمّد بن حسن طوسى ، بزرگ طائفه شيعه در زمان خود بود . داراى تصانيفى است . دو تا از كتابهاى او ، جزو كتب اربعه شيعه اماميه مىباشد :
1 . تهذيب الأحكام
2 . الاستبصار فيما اختلف مِنَ الأخبار
شيخ طوسى كلام و اصول دين شيعه را از شيخ مفيد - رئيس اماميه - فرا گرفت و همواره در نزد او علم آموخت تا به كمال رسيد و مهارت و چيرهدستى لازم را يافت . وى
هامش
( 1 ) . الفهرست ( ابن نديم ) : 252 .
( 2 ) . نام يكى از محلّات قديم بغداد ( م ) .
( 3 ) . المنتظم 8 : 11 .
( 4 ) . مرآة الجنان ( يافعى ) 3 : 28 ؛ شذرات الذهب 2 : 200 .
( 5 ) . سير اعلام النبلاء 17 : 344 .