امام محمّد باقر عليه السلام
عصر امام باقر و صادق عليه السلام دوران طلايى نشر احكام مكتب تدوين به شمار مىآيد . در اين دوران ، شرايط سياسى ، حكومتها را به خود مشغول ساخت ؛ سقوط امويان و به قدرت رسيدن عبّاسيان اين فرصت را براى اصحاب مكتب تدوين فراهم آورد كه بى واهمه آنچه را نزدشان هست حديث كنند و بنويسند و ابراز دارند .
طبيعى است كه در اين بُرهه ، سهم بيشتر و مرجعِ نخست و اصلى كتابِ امام على عليه السلام و ديگر مُدوَّنات اهل بيت باشد به اين اعتبار كه آنها مهمترين و قديمىترين و استوارترين كتابها در علوم اسلامىاند ؛ چراكه در عهد پيامبر و به امرِ او نگارش شدند ، املا كننده ، پيامبر صلى الله عليه و آله بود وكاتب ، امام على عليه السلام وحافظ ( و نگهبان ) آن دو نوه پيامبر - كه خدا پليدى را از آنها زدود - و اين ويژگىها پس از كتاب خدا ، در هيچ مُدَوَّنِ ديگرى فراهم نيامد .
بر اين اساس - و با توجّه به آنچه آورديم - مىتوانيم دريابيم كه چرا امام باقر و صادق عليه السلام براى اصحابشان و عموم پرسشگران و براى پيروان مكتب منع تدوين ، كتابِ امام على عليه السلام را نشان مىدادند . اين كتاب ، بيشتر هنگام مناقشه شديد در مسائل اختلافى ابراز مىشد . با وجود اين ، ائمّه عليهم السلام در حالاتِ عادى نيز آن را براى تثبيت ايمان اصحابشان آشكار مىساختند ؛ چراكه وقتى آنان با چشم خويش به خطّ امام على عليه السلام واملاى پيامبر صلى الله عليه و آله مىنگريستند ، ايمانشان بر خط مشى فكرىاى كه در پيش گرفته بودند ( و از سنّت پيامبر برمىخاست ) فزونى مىيافت .
نكته مهم اين است كه عصر اين دو امام ، دوران نشاط علمى و فراوانى علما و اهل نظر و فتوا است . روايت شده كه در يك زمان چهار هزار راوى وجود داشتند كه هر كدام مىگفتند : جعفر بن محمّد برايم حديث كرد . . .
اين زمان مُصادف بود با شكلگيرى مذاهب چهارگانه اهل سنّت ، امام عليه السلام ضرورى ديد كه مكتب اهل رأى را تخطئه كند و كفه ترازوى مكتب تعبّد محض را سنگين سازد . اين كار با ابراز كتابى صورت مىگرفت كه از عهد پيامبر باقى مانده بود و در وثاقتِ آن هيچ مسلمانى اختلاف نداشت .