پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : هُنَّ خَيْرٌ منكم ؛ آنان از شما بهترند « 1 » .
اين حديث ، روشن مىسازد كه پيامبر صلى الله عليه و آله كار عُمَر را نپذيرفت ، بلكه مىخواست بر همان سخن پيشين خود در حجّة الوداع تأكيد ورزد و دو ثقل اكبر و اصغر ( قرآن و عترت ) را ميان امّت ، جانشين خود سازد .
عُمَر از تأكيد پيامبر صلى الله عليه و آله بر اين امر ، بيم داشت و به مقام قدسى پيامبر صلى الله عليه و آله ياوهگويى را نسبت داد تا سخنِ آن حضرت را ناچيز جلوه دهد يا اگر پيامبر فرصت كتابت يابد ، از اهميّت اين نوشته بكاهد ؛ زيرا پس از طرح احتمال هذيان گويى ، احتجاج به نوشته آن حضرت از اعتبار افتاد . همين امر باعث شد كه پيامبر از اين كار انصراف يابد و بگويد : « برخيزيد و نزد من با هم درگير مشويد ؛ چراكه مشاجره در حضور من شايسته نباشد » « 2 » .
بنابراين ، منع از تدوين - در اينجا - براى منع از تصريح به خلافتِ عترت رخ داد و ضربه زدن به پايه و فائده كتابت و تدوين ؛ يعنى اين منع داراى دو بُعد سياسى و تشريعى بود .
افزون بر آنچه بزرگان گفتهاند ، سبب منع تأسيسِ نظريه « رأى رأيتُه » ( رأيى است كه به نظرم آمد ) [ اصالتِ رأى ] و اجازه تعدُّدِ آرا بود تا خليفه بتواند عجز فقهىاش را - كه او را در تنگناى شديد انداخته بود - پوشش دهد .
مردم مىدانستند كه خدا و رسولش مُشَرِّع ( قانونگذار ) هستند و نمىخواستند احكام را بگيرند به جز از كسانى كه از خواص پيامبر به شمار مىروند و بر همه اسرار تنزيل و تأويل آگاهاند .
از سويى ، قضايايى كه پيش مىآمد ، خليفه را ملزم مىساخت كه بر طبق رأى خود - به دور از احاديث و سنّت - فتوا دهد . اين كار او را ناگزير مىساخت اجتهاد ورزد و سپس به ديگران اجازه اجتهاد دهد تا خودش در اجتهاد معذور باشد و در بدعتى كه
هامش
( 1 ) . الطبقات الكبرى 2 : 244 ؛ المعجم الأوسط 5 : 288 ، حديث 5338 ؛ و بنگريد به ، كنز العمّال 5 : 644 ، حديث 14133 .
( 2 ) . صحيح بخارى 1 : 54 ، باب كتابة العلم ، حديث 114 ؛ الأحكام 7 : 425 ؛ الاستيعاب 1 : 169 .