اين موضعگيرى « شورا » ظهور نشانههاى دو نگرش را - آشكارا - مىنماياند ؛ آنان على ( يا خليفه جديد ) را به التزام و تمسُّك به مكتب اجتهاد و رأى فرا مىخواندند ، و حضرت على عليه السلام و كسانى كه بر سيره آن حضرت بودند ، مردم را سوى [ مكتب ] تعبّد محض ( تمسّك به كتاب و سنّت ) دعوت مىكرد ، هرچند اين موضعگيرىاش به از دست دادنِ خلافتِ فعلى بر مسلمانان بينجامد .
آرا و تأويلات
ابوبكر تصريح كرد كه در تفسير معناى « كلاله » بر رأى و تأويل اعتماد مىكند ( با اينكه قرآن حكم را در كلاله روشن مىسازد ) وى آن گاه كه از « كلاله » پرسيده شد ، گفت :
رأى و نظر خودم را مىگويم ؛ اگر صواب بود از خداى يگانه و بىهمتاست ، و اگر خطا بود از من و از شيطان است و خدا از آن بَرى مىباشد .
در نگرش من « كلاله » سواى « ولد » و « والد » است « 1 » .
پيداست كه اين رأى بر خلافِ صريح قرآن است كه مىفرمايد :
يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَ هُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَ إِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالًا وَ نِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
« 2 » ) ؛
درباره ارث خواهر و برادر از تو مىپرسند ، بگو : خدا حكم كلاله ( خواهر و برادر ) را برايتان بيان مىكند . اگر مردى بميرد و فرزندى نداشته باشد و داراى يك خواهر باشد ، نصف ميراث از آنِ اوست ( و اگر خواهر بميرد وارث او تنها يك برادر
هامش
( 1 ) . مصَنَّف عبدالرزّاق 10 : 304 ؛ تفسير طبرى 6 : 43 ؛ سنن بيهقى 6 : 223 ، حديث 2043 ؛ التمهيد ( ابن عبدالبر ) 5 : 196 ؛ تفسير بغوى 1 : 403 ؛ تحفة المحتاج 2 : 323 ، حديث 1350 ؛ تلخيص الحبير 3 : 89 ؛ الدرّ المنثور 2 : 756 ( متن از اين مأخذ است ) .
( 2 ) . نساء / 176 .