زُرقانى در شرح خود بر المُوطَّأ مىگويد : در اينكه اين سجده واجب است يا سنّت ، دو قول مشهور هست « 1 » ؛ و در اين زمينه از ابو هُرَيره روايت مىكند كه رسول خدا سوره نجم را خواند ، سجده كرد و مردم - جز دو نفر - با او سجده كردند « 2 » .
از زيد بن ثابت رسيده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله سوره « نجم » را خواند و سجده نكرد « 3 » .
و در حديث ديگر از آن حضرت روايت شده كه سجده بر كسى كه سوره نجم را بشنود و بر كسى كه آن را تلاوت كند ، واجب است « 4 » .
و ديگر احاديثى كه بعدها براى تصحيح موضع خليفه و گرايشات مذهبى كه پديد آمد ، وضع شد .
اگر خواننده به اثر قولِ صحابى در احكام رجوع كند ، موارد بسيار فراوانى را مىيابد « 5 » كه از جمله آنها حكم همين مسئله مدّ نظر ماست ؛ زيرا مالك استدلالش ، بر سنّت نبودن سجده ، اين است كه عمر در حضور صحابه سوره نجم را خواند و سجده نكرد و
هامش
( 1 ) . شرح الزرقانى 2 : 27 .
( 2 ) . صحيح بخارى 1 : 363 ، حديث 1017 .
در اين مأخذ از عبدالله روايت شده كه گفت : پيامبر سوره نجم را در مكّه خواند ، خود و كسانى كه همراهش بود سجده كردند جز شيخى كه كفى از ريگ يا خاك برداشت و سوى پيشانىاش بالا آورد و گفت : همين مرا كفايت مىكند .
عبدالله مىگويد : بعدها ديدم كه آن مرد در حال كفر به قتل رسيد .
و مانند آن در منابع زير آمده است : صحيح مسلم 1 : 405 ، حديث 576 ؛ سنن دارمى 1 : 407 ، حديث 1465 ؛ الأُمّ 1 : 135 ؛ سنن بيهقى 2 : 321 ، حديث 3572 .
( 3 ) . صحيح بخارى 1 : 364 ، حديث 1022 ؛ سنن دارمى 1 : 409 ، حديث 1472 ؛ سنن ابى داود 2 : 58 ، حديث 1404 .
( 4 ) . المبسوط ( سرخسى ) 4 : 2 ؛ بدائع الصنائع 1 : 180 ؛ نصب الرايه 2 : 178 ؛ و نگاه كنيد به : أثر الأدلّة المختلف فيها : 355 .
( 5 ) . به عنوان نمونه نگاه كنيد به : اثر الأدلّة المختلف فيها فى الفقه الإسلامى : 353 - 433 .