كردند . زمانىكه زمين مطاف را با قطعه سنگها و سنگهاى مرمر پوشانيدند ، اين جايگاه را حوض مانند ، به عمق سىسانتيمتر ساختند تا دريادها بماند و فراموش نشود .
اندازهء اين حفرهء مرمرين مستطيل شكل ، كه بيشتر شبيه به حوض كوچكى بوده ، بدين قرار است :
طول : دو متر .
عرض : يك متر و ده سانتيمتر .
عمق : بيست و هشت سانتيمتر .
و فاصلهء ميان انتهاى اين حفره تا ركن كعبه از سوى حجراسماعيل ، پنج متر و شصت سانتيمتر و بين ابتداى حفره تا ركن حجرالأسود چهارمتر و هشتاد سانتيمتر فاصله است . همچنين از ابتداى حفرهء يادشده تا ابتداى پنجرهء مقام ابراهيم عليه السلام نُه متر و هشتاد و شش سانتيمتر فاصله وجود دارد ، بطورى كه در اين حفره چهار شخص مىتواند به راحتى و بدون مزاحمت بر ديگرى ، نماز بجاى آورد . و اگر شخصى سؤال كند كه آيا مساحت زمين حفرهء ياد شده در دوران خلفا همانند مساحت كنونى آن بوده است يا خير ؟ در پاسخش مىگوييم : به نظر مىرسد اين مساحت از صدر اسلام تا كنون تغييرى نكرده باشد ؛ زيرا پيشتر ياد آورى كرديم كه در اين حفره چهار شخص مىتوانند نماز بجاى آورند . و اينك با در نظر گرفتن اين مطلب كه حفره جايگاه نماز جبرئيل با پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و نيز محلى براى قرار گرفتن سنگ مقام ابراهيم عليه السلام بوده . و با در نظر گرفتن اين حقيقت كه اگر مقام را ، كه يك ذراع است ، به اندازهء يك شخص در نظر بگيريم و رسول خدا صلى الله عليه و آله را شخص دوم و جبرئيل عليه السلام را شخص سوم به حساب آوريم ، باقى مانده جاى شخص چهارم است . البته اگر فرض كنيم رسول خدا صلى الله عليه و آله به هنگام نماز خويش در اين حفره ، احتمالًا يك يا دو قدم به جلو و يا احياناً يك يا دو قدم به عقب بر مىگشته و اين مقدار را به اندازهء جاى شخص چهارم به شمار آوريم ، در اين صورت براى ما واضح و روشن مىگردد كه اين مساحت كنونى حفره ، همان مساحتى است كه در صدر اسلام بوده است .
افزون بر اين ، در مسند احمد ، از ابن عباس روايت كرده است كه گويد : از فضل بن
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 141
مساهمون: هادى انصارى
ص١٤١