همچنانكه چنين بوده است . « 1 » به علت ازدحام حاجياج ، به ويژه در موسم حج ، افرادى به درون اين حفره مىافتادند و مشكلاتى را پيش مىآوردند . از اين رو دولت سعودى تصميم بر آن گرفت كه حفرهء ياد شده را پر كند ، به همين منظور در ظهر روز پنجشنبه دوم شعبان سال 1377 هجرى ، برابر با بيستم فبريهء سال 1958 ميلادى بعضى از كارگران مصرى مأمور پر كردن اين حفره گرديدند . آنان ابتدا به وسيلهء آهك قديمى كه از بام كعبه به هنگام انهدام آن به دست آورده بوند ، مقدارى را در كف حفره ريختند . سپس روى آن را به وسيلهء شنِ شسته شده با آب زمزم ، پوشاندند و بعد از آن ، مقدارى خاك مخلوط شده با آهك را به صورت خمير در آورده و بر روى آن كشيدند و سرانجام به وسيله مرمر سفيد ، روى آن را هم سطح زمين مطاف سنگفرش كردند . اطراف سنگهاى مرمر قرار داده شده بر روى حفره را ، به وسيلهء خطى سياه رنگ مشخص نمودند كه به وسيلهء خط سياه ياد شده حدود حفره مشخص مىگرديد . « 2 » در ديوار شاذروان و در داخل حفره ، سنگ نبشتهاى به طول هفتاد سانتيمتر و عرض
هامش
( 1 ) - تا سال هفدهم هجرى همواره سنگ مقام در جايگاه ياد شده قرار داشت . در اين سال سيل بزرگى از بالاى مكهو از راه ديوار سنگچين شدهء درِ خانهء ابوسفيان و حنظله فرزند ابوسفيان وارد مسجدالحرام گرديد . چون اين سيل ام نهشل دختر عبيد بن سعيد بن عاص بن امية بن عبدشمس را با خود برد و جسدش را در پايين مكه يافتند ، به همين مناسبت به سيل « ام نهشل » معروف گرديد . و همين سيل بود كه مقام ابراهيم را از جاى خود كَند و با خود برد تا اينكه آن را در پايين مكه يافتند و به پردههاى كعبه متصل كردند ؛ زيرا سيل ، محل اصلى مقام را از ميان برده و نشانههاى آن را نيز محو كرده بود . « عمربن خطاب » پس از آگاه شدن از اين حادثه ، به مكه آمد و طى مشورت با مكّيان و صاحبنظران ، جايگاه مقام را در محلّ كنونى قرار داد كه همچنان نيز باقى مانده است . عمر همانند ساير تصرفاتش ، در مكانِ سنگِ مقام نيز تغيير ايجاد كرد . از امير مؤمنان ، حضرت على بن ابيطالب عليه السلام روايت شده كه فرمودهاند : در صورتىكه قدرت داشتم ، مقام ابراهيم را به جايگاه پيشين آن ؛ يعنى كنار كعبه منتقل مىكردم ، البته محل مقام ابراهيم از آن پس مورد تأييد و امضاى امامان معصوم ما قرار گرفت ( كه شايد آنان نيز قدرتى بر تغيير آن نداشته و ناگزير محل آن را قبول كرده باشند ) « مترجم » .
( 2 ) - در سالهاى اخير ، به علت تغيير سنگهاى كف مسجد الحرام ، اين حدود تعيين شده در اطراف حفرهء كنار درِ كعبه محو گرديده و هيچگونه آثارى از آن باقى نمانده است . ليكن سنگ نبشهاى كه پيشتر در داخل حفره و ديوار شاذروان قرار داشت هنوز برقرار و پابرجا است كه بدينوسيله مىتوان محدودهء اين حفره را در ذهن مجسم نمود . « مترجم »