او خواست اين اشعار و مانند آن را قرائت نكند ، چرا كه صلاح دين پيش او از هر چيز عزيزتر است . « 1 » توجيه عمر درباره انتخاب فورى ابو بكر كه اشتباهى عجولانه بود بخاطر احساس خطر از جانب انصار بود كه در غير اين صورت آنها ممكن بود با شخص ديگرى بيعت كنند كه مهاجرين با انتخابش موافق نباشند . و اين پرسش ديگرى ايجاد مىكند .
شايد امكان آن بود كه اهل مدينه از بين خود كسى را انتخاب كنند و يا حتى على عليه السّلام را جلو بيندازند ، كه مهاجرين حاضر در جلسه [ ابو بكر و عمر ] را نگران و آن دو را وادار كرد بدون پيشنهاد تشكيل يك شوراى وسيع و همهجانبه دست به عمل بزنند . اگر در اين باره به شرح مختصر عمر اعتماد كنيم معلوم مىشود كه ابو بكر در سخنرانىاش همه كوشش خود را به كار برد كه در اين مسأله اسم على عليه السّلام بميان نيايد . او حق قريش براى حكومت را بر اين ادعا قرار داد كه اعراب فقط از قريش اطاعت خواهند كرد نه بخاطر خويشاوندى آنها با محمد صلّى اللّه عليه و آله در روايت بعدى درباره وقايع سقيفه ، ابو بكر بر خلاف ادعاى قبلى خود مسأله حاكميّت قريش را در خويشاوندى با محمد صلّى اللّه عليه و آله مىداند . چنين احتجاجى به هر حال دعوتى است كه حقّى را براى بنى هاشم بعنوان نزديكترين خويشاوندان محمد صلّى اللّه عليه و آله ايجاد مىكند . و اين خطمشى است كه مجادلهكنندگان شيعى دائما عليه نظريه اهل سنّت را كه خليفه بايد از قريش يعنى از اقوام پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله باشد دنبال كردهاند .
ابو بكر هم احتمالا به همين خاطر از بحث درباره رابطه خويشاوندى پرهيز مىكرد . « 2 »
آيا سه مهاجر [ ابو بكر ، عمر و ابو عبيده جرّاح ] حاضر در سقيفه خود به خود يا مطابق يك برنامه حساب شده عمل كردهاند ؟ آيا آنها مخصوصا قبل از رحلت محمد صلّى اللّه عليه و آله در بين خود درباره جانشينى بحث كرده بودند و شايد هم به توافق رسيده بودند كه ابو بكر را
هامش
[ قاهره 1285 - 1287 / 1869 - 1871 ، ] ج 4 ، ص 40 به فضل بن عباس بن عتبه بن ابى لهب ( او كه تا آن زمان متولد هم نشده بود ) منسوب مىكند . من از استاد حسين مدرسى سپاسگزارم كه ايشان اين منابع را براى من فراهم نمودند . مطلب ابن حجر درباره عباس بن عتبه بن ابى لهب ( الاصابة ، 4 / 30 - 1 ) مبهم مىباشد كه اشعار نقل شده آيا منسوب به عباس بن عتبه يا فرزندش فضل مىباشد . براى نمونههاى ديگر كه اشعار عباس بن عتبه به فرزندش فضل منسوب مىگردد . رك : همين كتاب ص 256 و 303 يادداشت 2 .
( 1 ) ابن ابى الحديد ، شرح 6 / 21 نقل از الموفقيات زبير به كار . رك : زبير ، الموفقيات ، ص 581 .
( 2 ) كايتانى اين را رد مىكند كه ابو بكر هرگز درباره حق قريش بحث نكرده است . او اعتقاد دارد كه ابو بكر نه براى خويشاوندىاش [ با رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله ] بلكه براى اوصاف اخلاقىاش انتخاب شد . ( تاريخ اسلام 2 / 1 ، 540 ) لكن هيچ جاى ترديد نيست كه نظريه حق قريش براى خلافت از جانب ابو بكر عنوان شد .