برجسته عرب ( بيوتات العرب ) بود كه در رأس نمايندگانى از قومش به سوى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله آمد و اسلام را پذيرفت و محمد صلّى اللّه عليه و آله اسم دوران جاهلى او را كه عبد الحجر بود به عبد اللّه تغيير داد . بعد از رحلت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله او از ارتداد قومش از اسلام جلوگيرى كرد . دخترش عايشه به ازدواج با عبيد الله بن عباس درآمده بود و عبد الله بن عبد المدان او را در رسيدن به حكومت يمن كمك كرد . « 1 » بسر پس از كشتن مالك همهء مردم نجران را گرد آورد و با سخنانى تهديدآميز به آنان گفت : « اى مسيحيان ، اى بوزينهزادگان بدانيد به خدا سوگند اگر از شما خبرى ناخوشايند به من برسد بازمىگردم و چنان مىكنم كه نسلتان منقطع شود و مزارعتان نابود گردد و شهرهايتان ويران شود . تا مىتوانيد جانب احتياط از دست مدهيد . » « 2 »
بسر در يمن ابتدا به ارحب « * » همدان حمله كرد و شيعيان على عليه السّلام از جمله ابو كرب ، سرور باديهنشينان همدان ، را كه اظهار تشيع مىكرد بكشت . « 3 » قوم همدان به كوه شبام پناه بردند و از آنجا فرياد زدند : « اى بسر ما همدانيم و اينجا كوه شبام است . » بسر چنين وانمود كرد كه صداى آنان را نمىشنود و از آنجا رفت ، و چون به روستاهاى خود بازگشتند بر آنان تاخت مردانشان را كشت و زنانشان را اسير كرد و آنان ، اولين زنان مسلمانى بودند كه به اسارت درآمدند . « 4 »
از دو فرمانروايى كه على عليه السّلام در يمن داشت فقط سعيد بن نمران ظاهرا در مقابل مهاجمان اندكى پايدارى كرد ، ولى چندان موفق نبود . سپس هر دو به كوفه گريختند . « 5 »
هامش
( 1 ) ابن حجر ، اصابه ، ج 4 ، ص 98 ؛ ابن كلبى ، نسب المعد ، ج 1 ، ص 271 - 272 .
( 2 ) ثقفى ، الغارات ، ص 616 - 617 .
* ويراستار الغارت ( ثقفى الغارات ص 617 ، يادداشت 4 ) گويد : ارحب نام قبيلهاى بزرگ از قبايل همدان است و بعضى گفتهاند شهرى است در يمن بر ساحل دريا و در ده فرسنگى ظفار .
( 3 ) همان ، 617 - 618 ؛ ابن اعثم ، فتوح ، ج 4 ، ص 63 . در تاريخ طبرى در قصه قتل عثمان در دو مورد از ابى كرب نام برده است يكى آنجا كه گويد : « آنگاه عثمان به ابى كرب ، يكى از مردم همدان ، و يكى از انصار گفت بر در بيت المال بايستند » و ديگرى گويد : « يسار بن ابى كرب به نقل از پدرش كه عامل بيت المال عثمان بوده گويد . . . » ( طبرى ، ج 1 ، ص 3020 ، 3046 ) و معلوم نيست اين ابى كرب كه به دست بسر به قتل رسيد همان ابى كرب مذكور در طبرى است يا ديگرى .
( 4 ) بيوان ( ويراستار ) نقائض ، ص 717 ؛ اغانى ، ج 4 ، ص 132 . ابن اثير ، اسد الغابه ج 1 ، ص 180 ؛ صفدى ، الوافى بالوفيات ، به اهتمام ريتر و ديگران ( استانبول / ويسبادن ، 1931 - ) ، ج 10 ، ص 130 - 131 .
( 5 ) ثقفى ، الغارات ، ص 619 - 620 .