طلبيد ، « 1 » امّا گويا موفقيت كمترى به دست آورد . زيد بن صوحان عبدى ، يكى از قراء نخستين شيعه ، كه عايشه ، با خطاب فرزند خالص من ، از او خواست يا به لشكر او بپيوندد و يا مردم را از على عليه السّلام دور كند ، پاسخ داد كه فرزند خالص تو هستم اگر به خانهات بازگردى . « 2 »
على عليه السّلام از ابتدا از شورش عايشه در مكه باخبر شده بود و به احتمال قريب به يقين تحولات را به دقت زير نظر داشته است . با اين حال ، احتمالا از عمليات طرحريزى شده در عراق در مراحل بعد باخبر شد . گفته شده است كه ام الفضل بنت حارث ، بيوهء عباس ، از مكه او را باخبر ساخت . « 3 » در اين هنگام طرفداران خود را در مدينه فراخواند تا سلاح برگيرند . حجاج ( بن عمرو ) بن غزية ، شاعر بنى نجّار ، « 4 » از مردم خواست كه به كمك طلحه و زبير بشتابند . « 5 » ابو قتاده نعمان ( يا الحارث ) بن ربعى خزرجى ، صحابى بزرگ ، « 6 » داوطلب جنگ با « خطاكارانى شد كه هيچگاه از فريفتن اين امّت دست نكشيده بودند » و پيشنهاد كرد كه يك مقام فرماندهى به او داده شود . على عليه السّلام در جنگ جمل فرماندهى پياده نظام را به او داد . « 7 » ام سلمه به على اطمينان داد كه در جنگ به دو خواهد پيوست در
هامش
( 1 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3135 ؛ مفيد ، جمل ، ص 287 . سيف بن عمر طرفداران عايشه را چنين وصف مىكند كه پس از آن كه ادارهء شهر بصره را به دست گرفتند ، در اطراف شهر به جستجوى شورشگران مدينه پرداختند و همگى آنان بجز حرقوص بن زهير را كه سعد تميم پنهانش كرده بود كشتند ( طبرى ، ج 1 ، ص 3131 ) . منابع ديگر اين اخبار را تأييد نمىكنند و بىترديد ساختگى است . عايشه ، طلحه و زبير در اين هنگام در جستجوى جلب حمايت بصريان بر ضد على عليه السّلام بودند . كشتن مهاجمان مدينه دشمنى قبايل آنان را كه به حمايتشان نياز داشتند ، برمىانگيخت . طلب خون عثمان براى آنان چيزى جز بهانهاى براى توجيه جنگ در برابر على نبوده است . مجازات و كشتن همه كسانى كه با شورش عليه عثمان ارتباط داشتند سياست بعدى امويان تا زمان حجاج بود .
( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3138 . زيد بن صوحان وابسته به هيئت عبد القيس بود كه تسليم پيامبر شده بودند ( ابن حجر ، اصابة ، ج 3 ، ص 36 ) . عايشه احتمالا بر اين اساس به آنان نوشت .
( 3 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 222 . استدلال كايتانى داير بر اينكه اين روايت يكطرفه است بىاساس مىباشد ( تاريخ اسلام ، ج 9 ، ص 32 ) . عباسيان و على بىترديد در اين زمان با يكديگر همكارى نزديكى داشتند . با اين حال روايت شده است كه ام الفضل پيش از عباس طى دوران حاكميت عثمان درگذشته بود ( ابن حجر ، اصابة ، ج 8 ، ص 266 - 267 ) .
( 4 ) ابن حجر ، اصابة ، ج 1 ، ص 328 .
( 5 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 233 .
( 6 ) ابن حجر ، اصابة ، ج 7 ، ص 155 - 156 .
( 7 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 239 .