مسئوليت تعدّيهاى خادمان خود به خشم آمده بودند ، بازهم پا را از حدود اخلاقى فراتر نگذاشتند .
آنان شب هنگام با قدرت كامل در اطراف خانهء عثمان گرد آمدند و مشعلهاى فراوانى برافروختند . صبحگاهان حمله آغاز شد . چند تنى بر بام خانه آل عمرو بن حزم در همسايگى خانه عثمان رفتند . به گفته ابو حفصه ، كنانة بن عتّاب [ كنانة بن بشر بن عتّاب ] نخستين كسى بود كه با مشعلى در دست نمودار شد . از دنبال او مشعلها آوردند و بر آنها نفت ريختند و سقف چوبى و درهاى بيرونى بسرعت طعمه آتش شد ، گرچه چند تن از مدافعان خانه بر پشت بام در برابر آنان مقاومت كردند .
عثمان گفت هر كه اطاعت من مىكند جنگ نكند و فقط خانه خود را حفظ كند . وى آنان را مطمئن كرد كه مخالفان فقط قصد او را دارند و چون به او دست يابند ديگران را رها خواهند كرد . « 1 » بيشتر مدافعان خانه ، و از جمله عبد اللّه بن زبير ، « 2 » به احترام خواسته او سلاحهاى خود را بر زمين گذاشتند . ابو هريره بعدها روايت كرد كه من در آن روز شمشيرم را به كنارى افكندم و نمىدانم چه كسى آن را برداشت . « 3 » مروان ، سعيد بن عاص و چند تن ديگر از فرمان او اطاعت نكردند . آنان مهاجمان را از درى كه دچار حريق نشده بود بيرون راندند و در بيرون قصر به شورشيان تاختند . به روايت ابى مخنف نخستين كسى كه به قتل رسيد مغيرة بن اخنس بود كه رفاعة بن رافع انصارى از طايفه بنى زريق قبيله خزرج و از مجاهدان بدر او را كشت . « 4 »
هامش
عثمان اشاره مىكند ( ابن شبّه ، تاريخ مدينه ، ص 1280 - 1281 ) .
بعدا هنگامى كه معاويه در راه سفر حج وارد مدينه شد و خانههاى بنى اسلم را ديد كه به بازار راه داشت گفت : « خانههايشان را بر آنها تاريك كنيد . خدا قبر آنان را تاريك گرداند زيرا آنها قاتلان عثمان هستند » . نيار بن مكرز ( نيار الخير ) به او گفت : آيا مىخواهى خانه مرا نيز بر من تاريك كنى در صورتى كه من يكى از چهار نفرى هستم كه جنازه عثمان را بر دوش گرفتم و او را به خاك سپردم ؟ » معاويه او را شناخت و دستور داد جلو خانه او ديوار نكشند . ( بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 86 ؛ ابن عساكر ، عثمان ، 540 .
( 1 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3001 - 3003 .
( 2 ) در بيت شعرى منسوب به مغيرة بن اخنس از عبد اللّه بن زبير به سبب خوددارى از جنگ انتقاد شده است .
( ابن بكر ، تمهيد ، ص 195 ) .
( 3 ) بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 73 ؛ ابن شبه ، تاريخ مدينه ، ص 1110 .
( 4 ) بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 78 - 79 . دربارهء رفاعة بن رافع رك : ابن حجر ، اصابه ، ج 2 ، ص 209 . احتمالا روايت جعفر محمدى كه عبد اللّه بن بديل خزاعى مغيره را كشت نادرست است ( طبرى ، ج 1 ، ص 3005 ) .