كرديم بدون زيادة ونقصان ، وعادت أو جز اين نيست .
وكتاب عوالم بعينه كتاب بحار است الّا اينكه در ترتيب ومجلّدات آن تغيير داده ؛ چنانچه مهرهء فن ، تصريح كردهاند ومجلّداتى كه از آن به نظر رسيده كه يكى از آنها جلد مقتل است ، شاهد حال است وأو را در باب روز عاشورا وسال شهادت رأيي نيز نيست وكار أو مطلقا نقل است لا غير . « 1 »
وامّا غرّهء هلالي محرّم وبعض شهور كه از زيج استخراج شده به اين تفصيل است :
1 . غرّهء رجب پنجاه ونه ، روز دوشنبه است وهلال ، واضح وبلند نمايد .
2 . غرّهء شعبان همان سال سه شنبه وهلال معتدل نمايد .
3 . غرّهء ذي حجّه سهشنبه .
4 . غرّهء محرّم سال شصت چهارشنبه وهلال ممكن الرؤية است ؛ زيرا كه بعد معدّل به أفق كوفه يازده درجه وسى ونه دقيقه وبعد سوى يازده درجه وسى دقيقه است وعرض شمالي است . ودر اينگونه بعد ، هلال ممكن الرؤية است ، ولى ضعيف نمايد وبر اين تقدير عاشورا جمعه خواهد بود .
5 . غرّهء رجب سال شصتم شنبه وماه ناقص است .
6 . غرّهء ماه شعبان يكشنبه است .
7 . غرّهء ذي حجّهء سنهء شصت شنبه است .
8 . هلال محرّم سنهء شصت ويك در شب يكشنبه ممكن الرؤية است ؛ زيرا كه بعد معدّل 11 درجه و 12 دقيقه وبعد سوى 11 درجه و 54 دقيقه است وبعد معدّل با عمل انحراف 9 درجه و 56 دقيقه است وعرض شمالي است . وشاهزاده فاضل فرهاد ميرزا نيز در جام جم به اعتماد به استخراج ميرزا حسن منجّم يكشنبه را غرّه گرفته .
فصل پنجم : [ استخراج شيخ مفيد ]
بعد از تعيين هلال برحسب استخراج گوييم : ايّامى كه مفيد رحمه اللّه در ماه رجب وشعبان
و
هامش
( 1 ) . عوالم العلوم ، ص 327 .