ودو ماه وهشت روز است ومدّت عمر مبارك را به همين نحو نمىگفت ، مىتوانستيم بگوييم كه معتقد أبو الفدا نيز با مختار ما مطابق بوده ، يعنى مدّت أقامت در مكّه را 54 سال مىدانسته و 53 سال كه افزوده سنين شمسيّه است .
ومختار نقد التواريخ اگر به ملاحظهء تفاوت سال شمسي وقمري بودى ، بايستى در سال تولّد با أبو الفدا متابعت كرده ودر اوّل هجرت يك سال كم نمايد ، نه بالعكس . « 1 »
وما بين مورّخين ومنجّمين اختلافى ديگر هست وما قناعت مىكنيم به آنچه صاحب زيج طغيانى در زيج خود ذكر كرده واز روى همان مأخذ استخراج مىكنيم وگوييم سنين تاريخ هبوطى را منجّمين قبطيهء بخت نصريه 365 يوم گيرند بدون كبيسه . وهبوط آدم - چنانچه صاحب زيج از روضة المنجّمين ومرآة العالم نقل كرده - به زعم منجّمين در اوّل فروردين بوده ومقدّم است بر هجرت بدوطيان ودويست وچهل وسه هزار وششصد وهفتاد وهفت روز 243677 . وچون مبدل بر سنين - يعنى عدد مذكور - قسمت شود بر 365 خارج قسمت شش هزار ويكصد وچهل وهفت سال تمام وبيست ودو روز مىشود . وبا حساب سنين قمري وسطا شش هزار وسيصد وسى ويك سال ويكصد ونود ودو روز مىشود .
وجمعه هفدهم هلالي وهيجدهم وسطا ربيع الاوّل از سنهء 54 قبل از هجرت مطابق مىشود با روز سيصد وهيجدهم از سنهء 6095 ناقصهء هبوطيّه ؛ يعنى هفتم ماه باوبى قبطيّهء هبوطيّه .
وسهشنبه هفدهم هلالي ووسطا ربيع الاوّل از سنهء 53 قبل از هجرت مطابق مىشود با روز سيصد وهفتم از سنهء 6096 ناقصهء تاريخ مزبور ، يعنى بيست وششم ماه توث قبطيّهء هبوطيّه .
2 . تاريخ بخت نصرى
وآن از جلوس بخت نصر وسالهاى آن شمسي است ، بدون كبيسه ، مانند سابق ؛ به گفتهء صاحب زيج طغيانى وفاضل بيرجندى در شرح تذكرهء هيئت .
هامش
( 1 ) . تاريخ أبو الفداء ، ج 1 ، ص 160 .