شرح :
وچونكه در عبارت سابقه امام عليه السلام فرمود كه اوّلِ ابداع واراده ومشيت ، حروف است ودر اين قطعه از كلام بيان ادات تركيب شده است وفرموده است كه آن حروفِ مألوف سى وسه حرف است ، پس از آن جمله بيست وهشت حرف أصول واجزا شده است از براي مركبات كلاميه كه اختصاص يافته است كه دلالت كند بر لغات / 68 / عربيه . واز آن بيست [ و ] هشت حرف ، بيست ودو حرف اجزا شده است از براي مركبات كلاميه كه اختصاص يافته است كه دلالت كند بر لغات سريانيه وعبرانية . واز آن بيست وهشت حرف پنج حرف كج شده است از منهاج فصاحت وبلاغت كه در لغت عرب أدب شده است وافتاده است در باقي لغات از عجم غير عرب از براي قطعات وپارههاى لغات است ، وآن پنج حرف « باء » و « جيم » و « زاي » و « كاف » است كه اين حروف چهارگانه در لغت فرس است و « طاء » در لغت هند است وايشان از تلفظ به حرف « طاء » مستعلاى مطبقه عجزي دارند . أقاليم جمع إقليم است وآن در لغت معروف است ومأخوذ است از « قلامة الظفر ؛ لأنّه قطعة من الأرض » . « 1 » واين پنج حرف تحرف وكجى يافته است از حروف بيست وهشت گانه .
پس حروف بيست وهشت گانه با حروف پنجگانهء متحرفه ، سى وسه حرف مىشود . واما حروف پنجگانهء مختلفه ، پس به هم پيچيده شود وتجاوز در تكلم به آنها نمىشود ؛ به جهت عدم فصاحت ووجود ركاكت در آنها ، در لغت عرب جايز نيست به قانون فصاحت ، ذكر آنها پيش از آنچه ما ذكر كرديم .
بعد از آن گردانيد خدا آن حروف را بعد از شمارهء آنها در مرتبهء علميه وپس از محكم ومتقن داشتن شمارهء آنها در مرتبهء علميه ودر ظهور علمي كرد فعل عيني حسى صادر از ذات مقدسهء خود ، مثل قول خداى عز وجل : « كُنْ فَيَكُونُ » « 2 » المصنوع . پس لفظ « كن » فعل امر است ومحسوس به حاسّهء سامعه است وموجود عيني است وكلام صادر از خداست وصنع خدا عبارت از اين خطاب امرى است . پس همچنانى
هامش
( 1 ) . مجمع البحرين ، ج 3 ، ص 545 .
( 2 ) . سورهء يس ، آيهء 72 .