و اما مسئله نسخ در آى دوم آن هم متوقف بر دو امر است :
1 . منظور از « ضمير » در جمله « ى أْتيانِها » زنا باشد ، يعنى اگر مردى مرتكب زنا شود .
2 . منظور از اذيت در « فَاذُهُما » بد گفتن و فحش و ناسزا و مانند اينها باشد . در اين صورت خلاصهء مفهوم آيه چنين خواهد بود كه اگر مرد مرتكب زنا گرديد ، واجب است با بد و بيراه گفتن و نثار كردن فحش و ناسزا ، او را توبيخ ، مجازات كرد و شكنجه روحى داد .
با در نظر گرفتن اين معنى در آيه مذكور ، مىتوان گفت كه اين حكم و اين نوع مجازات نسخ شده و به جاى آن براى مردى كه مرتكب عمل زشت زنا شده است ، حدّ تازيانه و يا سنگسار معين شده است .
ولى سخن در اين است : نه منظور از ضمير « يَأْتيانِها » عمل « زنا » است و نه هدف از اذيت و شكنجه دادن كه در اين آيه بدان اشاره گرديده است ، فحش و ناسزا گفتن است زيرا :
اولًا : دليل درستى بر اين معناها نيست .
وثانياً : با ظاهر آيه سازش ندارد .
توضيح اينكه
ضمير دوم شخص جمعى ( جمع مخاطب ) در اين دو آيه ، سه بار به كار رفته است همه اين ضميرها داراى يك معنى هستند ، مرجع و برگشت همهء آنها نيز يك چيز است چون بديهى است كه منظور از دو ضمير اول كه مخصوص مردها مىباشد ، نمىتواند مرد و زن هر دو منظور شود ، بنابراين ، منظور از كلمهء « اللَّذان » نيز كه در آيه دوم به كار رفته و به معناى « دو كس » مىباشد ، يك زن و يك مرد نيست تا به موضوع زنا اشاره شود بلكه منظور از آن ، دو مرد است .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 535
مساهمون: السيد الخوئي
ص٥٣٥