1 - كشتن آزاد به انتقام برده
آيه مورد بحث ، قصاص شخص آزاد را در مقابل قتل عبد ، جايز و روا نمىداند و عبد را در برابر عبد و آزاد را در برابر آزاد قرار مىدهد . اين حكم نه با آيه ديگر نسخ شده است - چنان كه توضيح داده شد - و نه با اخبار و عوامل ديگر .
اما آنچه على ( عليه السلام ) و رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل مىكند كه « خونهاى مسلمانان با يكديگر برابر است » ، باز نمىتواند ناسخ آيه شريفه و حكم آن شود زيرا بر فرض صحيح بودن اين روايت ، با آيه شريفه تخصيص و تبصره خورده است چون جواز قتل « حرّ » در برابر « عبد » از كليت و عموميت اين روايت استفاده مىشود و صراحتى در آن ندارد ولى آيه شريفه از اين مسئله صريحاً اسم به ميان آورده و حكم آن را مخصوصاً بيان كرده است و پر واضح است كه حجت بودن عام و حكم كلى ، متوقف بر اين است كه قبل از آن يا بعد از آن يك مخصّص و استثنايى وارد نشود .
و اما روايتى كه سمره از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل نموده است كه : « هر كس عبد خود را بكشد ، او را مىكشيم » ، سندش ضعيف و غير قابل اعتماد است و ابوبكر و ابن عربى دربارهء اين حديث مىگويد : عدهاى بدون دليل و تحيقق ، قصاص شخص آزاد را در برابر قتل غلام خويش جايز مىشمارند و در اين باره حديثى نيز از سمره به نام رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل كردهاند ولى اين حديث ضعيف است « 1 » .
نگارنده : اين حديث گذشته از اينكه از نظر سند ضعيف است ، از نظر مضمون نيز با روايات ديگر معارض است ، چنان كه عمرو بن شعيب از پدرش ، و او از پدر خويش نقل نموده است كه « مردى عمداً عبد خويش را كشته بود ، رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) بر وى تازيانه زد و به يك سال تبعيد و قطع شدن سهم وى از بيت المال محكوم
هامش
( 1 ) . احكام القرآن 1 / 27 .