و در بعضى از روايات وارد شده است كه گروه « مغضوب عليهم » ، عبارتند از « يهود » و گروه همراهان و « ضالين » ، عبارتند از مسيحىها .
و ما در اوائل همين كتاب گفتيم كه آيههاى قرآن به مورد معينى اختصاص ندارد و معانى خاصّى كه دربارهء آيات گفته مىشود ، بيشتر از باب تطبيق يك معناى كل بر مصاديق خاص آن است كه آن را تفسير به « مصداق » مىنامند و اين حديث هم كه در معناى « مغضوب عليهم » و « ضالين » آمده است ، از همين قبيل بوده و تفسير به مصداق مىباشد نه تفسير حقيقى و مفهومى .
اعراب و احكام
« غير المغضوب عليهم » بدل است از جملهء « الذين انعمت عليهم » يا صفت است به « الذين » و صفت بودن آن بر اين اساس است كه نعمت پروردگار هم مانند رحمت او به تمام افراد بشر عموميت دارد ولى گروهى در برابر نعمتهاى او شكرگزارند و گروه ديگر ناسپاس به طورى كه در اين آيه شريفه به آن اشاره گرديده است :
« أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَا فِى السَّماوَاتِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَهءً وَ بَاطِنَهءً وَ مِنَ النَّاسِ مَن يُجَادِلُ فِى اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لَا هُدىً وَ لَا كِتَابٍ مُنِيرٍ » . ( سورهء لقمان / 20 )
« آيا نديديد كه خداوند آنچه را كه در آسمانها و زمين است ، براى شما مسخر نموده ، نعمتهاى ظاهرى و باطنيش را براى شما گسترده است [ با اين حال ] بعضى از مردم ، بدون هيچ دانش و هدايت و بدون استناد به كتاب روشنگرى دربارهء خدا مجادله مىكنند . »
خلاصه اينكه نعمتهاى خدا مانند رحمتش وسيع و همگانى است و كسانى هم كه از سوى خدا نعمت به آنان داده شده است ، زيادند و همهء آنان به طور كلى به دو گروه تقسيم مىشوند : سپاسگزاران و ناسپاسان .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 827
مساهمون: السيد الخوئي
ص٨٢٧