در اين جا فايدهء وصف ( غير المغضوب عليهم ) ظاهر مىگردد و آن اينكه جملهء « نعمت عليهم » به تمام كسانى كه نعمتبه آنان داده شده است ، عموميت دارد ولى صفت دوم ، مفهوم و هدف آن را تعيين مىكند و به گروه اول يعنى به انعام شدههايى كه در برابر نعمتهاى خداوند شكر و سپاسگذارى مىكنند ، اختصاص مىدهد .
بنابراين ، مفهوم آيه به طور خلاصه چنين خواهد بود كه : بندهء نمازگزار با اين جملات از خداوند درخواست مىكند كه او را به راه بندگان نيكش هدايت فرمايد و بندگان نيك خدا داراى دو صفت هستند ، يكى اينكه خداوند نعمت فراوان به آنان داده است « انعمت عليهم » ، صفت دوم اينكه آنان از اين نعمتهاى خدادادى سوءاستفاده نكرده و راه كفران و ناسپاسى و راه گمراهى و ضلالت نپيمودهاند و از غضبشدگان و گمراهان نگرديدهاند « غير المغضوب عليهم و لا الضالين » . اين گروه همانطور كه به نعمتهاى دنيا رسيدهاند ، در اثر اطاعت و اعمال نيك انسانى ، به نعمتهاى آخرت نيز نائل گرديدهو در نتيجه به هر دو خير و سعادت دست يافتهاند .
وصف قرار گرفتن كلمهء « غير » مانند اين آيهء شريفه ، بسيار معمول است و در موارد زيادى آمده است و از آن موارد است جملهء فقهى معروف كه مىگويند : اين جمله « يجوز اقتناء كل كتاب غير كتب الضلال » ى عنى نگهداشتن هر نوع كتاب جز كتاب ضلال و گمراهى جايز است ، در اين گفتار مىبينيم كه جملهء « غير كتب الضلال » به صورت وصف استعمال گرديده است .
بنابراين ، محلى براى گفتار بعضىها باقى نمىماند كه مىگويند : كلمهء « غير » از كلماتى است كه در ابهام غوطهور است و نمىتواند به سبب اضافه معرفه گردد و براى « الذين » كه معرفه مىباشد ، وصف واقع شود پس به ناچار بايد گفت كه اين جمله از لحاظى تركيبى ، صفت « الذين » نيست بلكه بدل از جمله قبل است .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 828
مساهمون: السيد الخوئي
ص٨٢٨