در آيهء ديگر صاحبان و رهروان آن راه مستقيم را چنين معرفى مىكند كه :
« أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم مِنَ النَّبِيِّينَ مِن ذُرِّيَّهءِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَ مِن ذُرِّيَّهءِ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْرَائِيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنَا وَ اجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيّاً » . ( سورهء مريم / 58 )
« آنان كسانى هستند كه خداوند مشمول لطف و نعمتش قرار داده است و آنها عبارتند از پيامبرانى از نسل آدم ( عليه السلام ) و از كسانى كه با نوح بر كشتى سوارشان كرديم و از دودمان ابراهيم و يعقوب و از كسانى كه آنها را برگزيديم و هدايتشان كرديم و آنها كسانى بودند كه وقتى آيات خداوند رحمان بر آنان خوانده مىشد ، به خاك مىافتادند ، سجدهكنان و گريان . »
و باز خداوند به بندگانش تعليم مىكند كه از انحراف و عدم شناخت راه مستقيم به او پناه ببرند و از درگاهش بخواهند كه آنان را از سرنوشت شوم اين دو گروه « مغضوبين و گمراهان » محفوظ و مصونشان بدارد .
خلاصه :
خلاصهء مفهوم سورهء حمد ، اين است كه خداوند نخست خودش را با اوصاف كمال و جمالش تمجيد و توصيف مىكند و با افعال و اوصاف متعاليش خود را معرفى مىنمايد : تربيت عمومى ، رحت عامه و سلطنت روز جزا را كه از آن او است ، به بشر يادآورى مىكند ، آن گاه نتيجهگيرى مىكند كه عبادت ، پرستش و استعانت اختصاص به خدا دارد و جز او سزاوار ستايش و پرستش نيست ، اين است كه بايد تنها خدا را پرستش نمود و از او يارى و مدد خواست .
سپس راه دعا و نيايش را به انسانها تعليم مىكند و تذكرشان مىدهد كه از خداوند درخواست كنند تا آنان را به صراط مستقيم و راه راست و به سوى سعادت جاودانى هدايتشان كند ، به يك حيات جاودانه و زندگى ابدى و به نعمتهاى غير
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 732
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٣٢