پس از آن كه خداوند در اين سوره ، حمد و ثنا را به خود اختصاص مىدهد ، به بندگان خود چنين ياد مىدهد كه با زبانشان از اعماق جان و دلشان بگويند : « إِيِّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » ى عنى بار الها ! تنها تو را مىستاييم و از تو استعانت مىطلبيم !
سپس خداوند متعال به وضعيت كلى انسانها اشاره مىفرمايد كه : آنان پس از فرستاده شدن پيامبران و فرمود آمدن كتابهاى آسمانى به سه گروه عمده تقسيم گرديدهاند :
گروه اول : كسانى هستند كه مشمول توجهات و عنايات الهى و نعمتهاى شيرين و لذت بخش خداوند گرديده و به راه راست و مستقيم هدايت و رهنمون شدهاند ، به راهى كه آنان را به مقصد و مطلوب نهايى و هدف غايى انسانى رسانيده است و اعوجاجى در آن راه ندارد .
گروه دوم : كسانى هستند كه راه راست و مستقيم را كه انسان را به سوى سعادت ابدى مىبرد ، گم كرده و به چپ يا راست منحرف گرديده و راه حق را گم كردهاند ولى در برابر حق ، عناد و لجاجت نورزيدهاند گرچه در پيدا كردن راه حق تقصير و كوتاهى كردهاند و از روى لغزش و اشتباه ، راه خلاف و انحراف مىپيمايند كه اگر به اشتباهشان پى ببرند و راه حق را بيابند ، در برابر حق تمرد و سركشى نمىكنند و از آن سر باز نمىزنند و راه خلاف و انحراف را ادامه نمىدهند .
گروه سوم : كسانى هستند كه حب ثروت و مقام آنان را به سوى عناد كشانده است و در برابر حق ، لجاجت به خرج مىدهند و با آن خصومت و دشمنى مىورزند ، بعضى از آنها از اول ، حق را نشناختهاند و بعضى دگر نخست به حق آشنا بودند ، بعداً به مقام انكار حق برآمدهاند و اين افراد در واقع بنده و بردهء هواى نفس خود بوده و از اميال و هوسهايشان پرستش و پيروى مىكنند . خداوند در سورهء ديگر قرآن مجيد به اين گروه اشاره مىفرمايد ، آن جا كه مىفرمايد :
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 730
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٣٠