اينها علل و اسباب عبادت و خضوع در برابر ديگرى است و يك انسان خردمند اگر در هر يك از اين علل و عوامل دقت كند ، به قطع و يقين متوجه خواهد شد كه همهء آنها در ذات خداوند جمع است و بلكه همهء آنها به ذات اقدس الهى ، انحصار و اختصاص دارد ، پس تنها او است كه شايسته و سزاوار حمد و ستايش است زيرا تنها او است كه تمام صفات جمال و كمال را به طور كامل دارا و از تمام عيوب و نواقص عالى و به دور است و كوچكترين عجز و نقص به ساحت قدس او راه ندارد و هم او است نعمتبخش تمام عوالم و هستىبخش همهء موجودات جهان هستى كه به وجود آمدهاند و يا بعداً لباس هستى بر تن خواهند كرد و همان خدا است كه اين عوالم را از راه تكوين و تشريع پرورش مىدهد و به سوى كمالشان رهبرى مىكند . او است كه داراى رحمت بىپايان و زوالناپذير و مالك مطلق و سلطان حقيقى بر كل جهان هستى است .
آرى هم او است معبود به حق و آن كه سزاوار پرستش است و جز او كسى سزاوار عبادت و پرستش نيست زيرا كمال مطلق و بى پايان ، منعم حقيقى و بىمانند هم او است و رحمت وسيع و سلطنت متلق براى او است .
آيا با اين حال شخص عاقل جز او به كس ديگر روى مىآورد و به جز وى كسى را عبادت و پرستش مىكند و از كسى استعانت و يارى مىجويد و به جز او بر ديگرى تكيه و توكل تواند كرد ؟ ! در صورتى كه همه چيز و همه كس به جز خداوند ، ( ممكن الوجود ) است و ممكن الوجود هم قهراً و ذاتاً محتاج و سر تا پا نياز است ، در حالتى كه بايد تنها از ذات خداوند ، استعانت و يارى جست زيرا تنها او است كه بىنياز است و غير او همه يكسره محتاج و نيازمند ! !
« يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِىُّ الْحَمِيدُ » . ( سورهء فاطر / 15 )
« اى مردم شما [ همگى ] نيازمند به خداييد . تنها خداوند است كه بى نياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش است . »
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 729
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٢٩