ولى بهطورى كه نقل شده است : عمرو بن عمر ، ابوهريره ، ابوسعيد ، ابو نضرهء نافع مولى ابن عمر ، حسن بصرى ، عكرمه ، قتاده ، زيد بن ابى حبيب و ضحاك مىگويند كه حكم به سربازان جنگ « بدر » اختصاص داشته و دربارهء آنان نازل گرديده و به جنگ و پايدارى تشويقشان نمود . بنابراين ، فرار از ميدان نبرد در جنگهاى ديگر هيچ مانعى ندارد .
اين است نظريهء گروهى ، دربارهء جمع نمودن ميان اين دو آيه كه ابو حنيفه نيز از آنها است . « 1 »
مؤلف : اين نظريه نيز باطل است و در ضعف و سستى از نظريه اول كه نظريه نسخ بود كمتر نيست ، زيرا :
اولًا : اين آيه بعد از پايان جنگ بدر نازل گرديده است نه در اثناى آن تا اختصاص به آن داشته باشد .
ثانياً : اگر مورد نزول آيه مذكور ، جنگ بدر هم باشد ، اما طبق قاعده « مورد ، مخصص نيست » يعنى حكمى كه در يك مورد نازل گرديده است ، به همان مورد اختصاص پيدا نمىكند بلكه به تمام موارد مشابه عموميت خواهد داشت ، بنابراين قاعده ، حكم حرمت فرار از جنگ كه در جنگ بدر آمده است ، به تمام جنگها عموميت پيدا مىكند به خصوص اينكه ظاهر آيههايى كه اين حكم را بيان مىكند ، عموميت دارد و با جمله « ى ا ايها الذين آمنوا » تمام موارد خود را مشمول اين آيه مىداند .
از آنچه كه گفته شد ، چنين بر مىآيد كه در آيه مورد بحث ، سه نظريه وجود دارد .
هامش
( 1 ) . تفسير شوكانى ، 2 / 280 .