1 - نظريه نسخ
2 - نظريه اختصاص به جنگ بدر
3 - بطلان هر دو نظريه
نظريه سوم ، نظريه ما است و توضيح داديم كه بنا به مضمون اين آيه شريفه ، فرار از جنگ در تمام جنگها و براى هميشه - جز در مورد ضعف زياد كه به شكست حتمى منجر مىشود - حرام و غير جايز است و اين حكمى است ثابت و غير قابل نسخ و هنوز هم استمرار دارد و بايد از آن پيروى نمود و آيهء دوم كه به ظاهر « تخفيف » از آن استفاده مىشود ، فرار را در موارد ضعف و شكست حتمى تجويز مىكند .
اين بود نظر صحيح در آيه شريفه كه ابن عباس « 1 » و تمام علماى شيعه اماميه و اكثر علماى اهل سنت برآنند و رواياتى هم كه به طريق شيعه و اهل سنت وارد شده است ، اين نظريه را كاملًا تأييد مىكند ، چنان كه :
كلينى ( رحمه الله عليه ) با اسناد خود از امام صادق ( عليه السلام ) چنين نقل مىكند كه : « تعداد گناهان بزرگ هفت است : قتل مؤمن كه عمداً واقع گردد و نسبت زنا دادن به زن پاك و فرار از جنگ و تعرّب بعد از هجرت و خوردن مال يتيم و هر آنچه كه خداوند در قرآن به صراحت براى آن وعدهء آتش داده است . » « 2 »
ابو هريره نيز از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل نموده است كه بپرهيزيد از هفت گناه مهلك . عرضه داشتند : يا رسول الله ! آنها كدام گناهانند ؟ فرمود : شرك به خدا ، سحر كردن ، ريختن خون ناحق ، ربا خوردن ، خوردن مال يتيم ، در موقع جنگ پشت به دشمن نمودن ( فرار كردن ) و نسبت زنا دادن به زنان پاك و مؤمن . « 3 »
هامش
( 1 ) . الناسخ و المنسوخ ، نحاس 154 ، تفسير طبرى ، 9 / 135
( 2 ) . وافى ، 3 / 174 باب تفسير الكبائر
( 3 ) . صحيح بخارى ، 3 / 159 ، باب قول الله تعالى : « انَّ الَّذينَ يَاْكُلُونَ امْوالَ الْيَتامى » صحيح مسلم ، 1 / 64 ، سنن ابى داود 2 / 13 ، سنن نسائى 2 / 131 .