هزار نفر باشند به يارى خدا بر دو هزار نفر پيروز خواهند شد كه خداوند با صابران است . »
طرفداران نسخ مىگويند : از اين آيه چنين استفاده مىشود كه اگر تعداد مسلمانان از نصف كافران كمتر باشد ، در اين صورت جايز است كه جنگ را ترك نموده از ميدان نبرد كنار روند و كنارهگيرى از ميدان جنگ و فرار نمودن از نبرد كه طبق مضمون آيه اوّل حرام و ممنوع بود ، با اين آيه نسخ شده و در جنگ ، تخفيفى براى مسلمانان مقرر شد .
اين بود نظريه نسخ در اين آيه شريفه كه نسبت به خود طرفدارانى دارد و عطاء ابن ابى رياح يكى از آنان است . « 1 »
اما به نظر ما : اين آيه نسخ نشده است و آنچه كه طرفداران نسخ در چگونگى نسخ اين آيه مىگويند ، نمىتواند دليل بر نسخ آن باشد و تخفيفى كه در آيهء دوم براى مسلمانان آمده است نه تنها نمىتواند دليل بر نسخ آيه اول باشد بلكه خود دليل بر استمرار و عدم نسخ آن است ، با اين توضيح كه : فرار از ميدان جنگ در قانون اسلام ( طبق مضمون آيه اول ) در صورتى ممنوع و حرام است كه تعداد مسلمانان كمتر از نصف تعداد كفار نباشد ولى در صورتى كه تعداد آنها از نصف كفار كمتر شد ( طبق مضمون آيه دوم ) فرار كردن از ميدان نبرد و نجات دادن خود از مرگ حتمى حرام نمىباشد .
بنابراين ، در ميان مفهوم اين دو آيه نه تنها منافات وجود ندارد تا يكى ناسخ حكم ديگرى باشد بلكه معناى آن دو آيه به هم در آميخته يك قانون عالى و طبيعى را در مسئله جنگ به وجود مىآورد و آن اينكه در صورت داشتن نيرو و احتمال پيروزى تا دم مرگ ثبات قدم واجب و فرار ممنوع و در صورت نداشتن نيروى كافى كه شكست و مرگ حتمى است ، فرار از جنگ بلا اشكال است .
هامش
( 1 ) . الناسخ و المنسوخ ، نحاس 154 ، تفسير طبرى 9 / 135 .