گاهى نيز چند آيه نازل مىشد و دستور مىداد كه اين آيات را در فلان سورهاى كه داراى فلان آيات است قرار دهيد . همهء اينها به دستور پيامبر اسلام و با نظر وى انجام مىگرفت . عثمان اضافه كرد كه سورهء انفال اولين سورهاى است كه در مدينه نازل شده و سورهء برائت آخرين سورهء قرآن است كه فرود آمده است ولى داستان نزول هر دو سوره شبيه هم بود و دستورات و مضمون آياتشان با هم سنخيت داشت . بدينجهت من فكر كردم كه هر دو سوره از يك باب و مقوله و از نوع واحد است و از طرف ديگر رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) كه از دنيا رحلت نمود ، بيان نكرد كه آيا سورهء برائت از انفال است يا نه ؟ روى اين اصل ، من هم آنها را پهلوى هم و بدون اينكه « بسم الله » در ميانشان فاصله باشد ، نوشتم و در كنار سورههاى بزرگ قرار دادم . « 1 »
2 - طبرانى و ابن عساكر از شعبى نقل كردهاند كه در زمان رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) شش نفر از انصار ، قرآن را جمعآورى كرده بودند : ابىّ بن كعب ، زيد بن ثابت ، معاذ بن جبل ، ابو درداء ، سعد بن عبيد و ابوزيد و علاوهبر آنان مجمع بن جاريه نيز بهجز دو يا سه سوره ، همهء قرآن را ضبط كرده بود . « 2 »
3 - قتاده نقل مىكند كه از انس بن مالك پرسيدم در دوران رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) چه كسى قرآن را جمعآورى كرده بود ؟ گفت : چهار تن كه همه آنها از « انصار » بودند : ابىّ بن كعب ، معاذ بن جبل ، زيد بن ثابت و ابو زيد . « 3 »
4 - مسروق مىگويد : روزى عبدالله بن عمر از عبدالله بن مسعود ياد كرد ، سپس گفت : من تا زنده هستم او را دوست خواهم داشت زيرا از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) شنيدم كه مىفرمود : قرآن را از چهار نفر فراگيريد : عبد الله بن مسعود ، سالم بن
هامش
( 1 ) . منتخب كنز العمّال 2 / 48
( 2 ) . همان ، 2 / 52
( 3 ) صحيح بخارى ، 6 / 102 .