* چه كسى قرآن اصلى ( مرجع ) را جمعآورى كرد و از روى آن نسخههاى چندى به شهرها فرستاد ؟
- روايت دوم تصريح مىكند كه قرآن اصلى بهوسيلهء عثمان جمعآورى شده است ، ولى از روايت دوازدهم چنين برمىآيد كه تدوينكنندهء آن عمر بوده است .
* « لَقَدْ جائَكُمْ . . . » . ( سورهء برائت / 129 - 128 )
اين دو آيه در چه زمانى به آخر سورهء برائت ملحق شد ؟
- از روايت اول و يازدهم و بيست و دوم استفاده مىشود كه الحاق اين دو آيه به آخر سورهء برائت در دوران خلافت ابوبكر بوده است ، ولى روايت هشتم و روايتهاى ديگر دلالت دارند كه اين الحاق در دوران خلافت عمر واقع شده است .
* همان دو آيه را چهكسى آورد و به نويسندگان قرآن ارائه كرد ؟
- روايت اول و بيست و دوم تصريح مىكند كه اين دو آيه را ابو خزيمه آورد ، ولى روايت هشتم و يازدهم صراحت
دارند در اينكه آورندهء آن دو آيه خزيمه بن ثابت بوده است . ابن عبدالبر در اين مورد مىگويد : « 1 » خزيمه و ابوخزيمه دو نفر هستند و هر يك شخص جداگانهاى بوده است و درميان آنان كوچكترين نسبت و قوم و خويشى هم وجود نداشته است .
* قرآن بودن اين دو آيه چگونه و از چه راهى ثابت شد ؟
- در اين مورد ، روايتها سه گروهند : بنا به روايت اول ، قرآن بودن اين دو آيه
هامش
( 1 ) . تفسير قرطبى 1 / 56 .