اينكه گويندهاى بگويد : اين به منزلهء اين است و اين مانند اين است ، به تشبيه يك چيز به چيز ديگر مىماند و تشبيه چيزى به چيزى - بر اساس آنچه سياق بدان دلالت مىكند - برابرى در هر چيزى را در پى ندارد . آيا حديثى را كه در صحيحين ثبت شده و سخن پيامبر صلى الله عليه و آله را در ماجراى اسيران بازگو مىكند ، ننگريستهاى ؟ آن حضرت با ابوبكر و عمر دربارهء اسيران رايزنى فرمود . ابوبكر به آزاد كردنشان در برابر گرفتن عوض و عمر به كشتن آنان اشاره كرد . پس نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله فرمود :
شما دو تن را از دمسازانتان آگاه خواهم كرد . اى ابوبكر ، داستان تو چون داستان ابراهيم است ؛ آن گاه كه گفت : « به درستى ، هر كه مرا پيروى كند ، از من است و هر كه مرا نافرمانى كند ، [ خدايا ] بىگمان ، تو آمرزنده و مهربانى . » « 1 » و همچون عيسى ، آن هنگام كه گفت : گر عذاب كنىشان ، رواست ؛ چرا كه اينان بندگان تواند و اگر بيامرزىشان ، سزاست ؛ كه تو خود پيروزمند و فرزانهاى . » « 2 » و داستان تو اى عمر ، مانند نوح است ؛ زمانى كه گفت : « خداوندا ، هيچ كس از كافران را بر روى زمين باقى مگذار . » « 3 » و چون موسى ، وقتى كه گفت : « خداوندا ، اموالشان را نابود كن و بر دلهاشان سخت بند نِه ؛ چنان كه ايمان نياورند مگر اينكه عذاب دردناك را ببيند . » « 4 »
سخن حضرتش به ابوبكر - كه داستان تو داستان ابراهيم و عيساست - و به عمر - كه مَثَل تو مَثَل نوح و موساست - از « تو نسبت به من جايگاه هارون را نسبت به موسى دارى » بزرگتر است ؛ چرا كه نوح و ابراهيم و عيسى از هارون بزرگترند و پيامبر صلى الله عليه و آله آن دو را مانند ايشان بر شمرده است . [ بايد دانست كه ] روايتى نيامده است كه آن دو در هر چيزى مانند اين پيامبراناند و سياق سخن تنها نشان دهندهء سختى و نرمى در راه خداست . « 5 »
هامش
( 1 ) . ابراهيم ( 14 ) / 36 .
( 2 ) . مائده ( 5 ) / 118 .
( 3 ) . نوح ( 71 ) / 26 .
( 4 ) . يونس ( 10 ) / 88 .
( 5 ) . منهاج السنّه 7 / 330 .