تخصيص مىخورد . بنا بر اين سخن ، اين آيه دليلى است بر اينكه شرايع اديان پيشين ، ما را نيز در بر مىگيرد و اجراى آنها بر ما واجب است .
ديگران گفتهاند : خداى متعال تنها از آن رو در آيهء پيشين از پيامبران نام برده است كه روشن كند آنان از شرك به دور بودند و براى نابودى آن مىكوشيدند ؛ چرا كه آيه با « وَ لَوْ أشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ ما كانُوا يَعْمَلُونَ : و اگر آنان شرك ورزيده بودند ، قطعاً آنچه انجام مىدادند از دستشان مىرفت » پايان مىپذيرد و در ادامه ، خداى متعال پافشارى ايشان را بر توحيد و نپذيرفتن شرك ، با عبارت « فَإنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ : اگر اينان ( مشركان ) بدان كفر ورزند ، بىگمان ، گروهى [ ديگر ] را بر آن گماريم كه بدان كافر نباشند » مورد تأكيد قرار مىدهد و سپس مىفرمايد : « أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ : اينان كسانىاند كه خدا هدايتشان كرده است » ؛ يعنى خدا آنان را به ابطال شرك و اثبات توحيد و تحمّل بىخردى نادانان در اين راه ، هدايت فرموده است .
دستهاى ديگر مىگويند : لفظ آيه مطلق است ؛ از اين رو ، پيروى در همهء امور را بر مىتابد ؛ مگر آنچه را دليل جداگانه ، تخصيص بزند .
قاضى در اين باره گفته است : « به چند دليل ، حمل آيه بر امر به رسول اكرم صلى الله عليه و آله در پيروى پيامبران پيشين در همهء شرايعشان ، بعيد است . دليل اوّل آنكه : شرايع آنان گوناگون و متناقض است و بدين سبب ، درست نيست كه پيامبر به پيروى از ايشان در احكام متناقض ، مأمور باشد . دوم اينكه : بىگمان ، مقصود از « هدى » دليل است نه نفس عمل ؛ از اين رو ، مىگوييم : دليل اثبات شريعت آنان به روزگار ايشان اختصاص دارد نه روزگارى ديگر و بنابراين ، پيروى از آنان در اين « هدى » تنها اين است كه وجوب انجام افعالى ويژه را در روزگار ايشان ، معتقد شويم . پس چگونه مىتوان به چنين چيزى بر لزوم پيروى از آنان در شرايعشان در هر روزگارى ، استدلال كرد ؟ سوم آنكه : پيروى پيامبر صلى الله عليه و آله از انبياى گذشته در شرايعشان ، پايينتر بودن جايگاه حضرتش را از جايگاه آنان در پى دارد و اين سخنى است كه همگان بر ناروايىاش همداستاناند . بر پايهء اين سه دليل ، ثابت شد كه حمل آيه بر وجوب پيروى از پيامبران پيشين در شرايعشان ، روا نيست . »
خلاصهء عبقات الانوار (حديث تشبيه) (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٣٠٨