16 . سيوطى
: بيهقى امام و حافظ و ع لّا مه و شيخ خراسان بود . وى حاكم نيشابورى را همراهى كرد و از او دانش آموخت و احاديث بسيارى نقل نمود . او در شمار ياران بزرگ حاكم قرار داشت و حتّى در برخى دانشها از او سر بود . بيهقى احاديث بسيارى در حافظه داشت و حفظ حديث را از كودكى آغاز كرد و بر همگنان فائق آمد و سپس به اصول پرداخت و در اتقان و ضبط و حفظ ، يگانهء دوران خود شد . او سفرهاى بسيارى كرد . . . و كتابهايى نوشت كه پيش از وى نوشته نشده بود و به سبب هدف نيكو و توان فهم و حفظش ، دانشش فزونى يافت . بيهقى به روش دانشمندان مىزيست و به اندكى از دارايى دنيا قانع بود . وى در روز دهم ماه جمادى الاولى ، در سال 455 در نيشابور ، در گذشت . جنازهء او را پس از طىّ راهى به مدّت دو روز ، به بيهق بردند . « 1 »
به همين گونه ، ستايش بيهقى و آثارش را توسّط دانشمندان سنّى ، در كتابهايى ديگر مىتوان يافت ؛ كتابهايى مانند : « فيض القدير » و « المرقاة » و « شرح المواهب اللّدنّيّة » و « مقاليد الأسانيد » و « التاج المكلّل » و . . . كه اگر بيم بلند شدن سخن در اين باره نمىرفت ، همهء آنها را مىآورديم ؛ ليكن ما مىكوشيم تا اندازهء ممكن ، اختصار را رعايت كنيم .
بىگمان ، بر هر كتابى كه شرح حال بيقهى در آن آمده است ، دست نهى ، جز ستايش او و نوشتههايش را نخواهى يافت . همهء شرح حال نويسان وى را با اوصافى چون حفظ و اتقان و پيشوايى و امانتدارى و ديندارى و پرهيزكارى ستودهاند و آثارش را به نيكويى و پيراستگى در نگارش و اعتبار ياد كردهاند . نيز خواهى ديد حافظانى كه در روزگار او مىزيستند و آنان كه در پى او آمدند ، چگونه به كتابهايش روى آوردند و آنها را نقل كردند و از يكديگر شنيدند . در اين باره ، رؤيايى كه يكى از
هامش
( 1 ) . طبقات الحفّاظ / 433 .