شناخت ، و احوال و كرامات و جز آنها از انواع خويهاى نيكو و پسنديده .
و اينها بر اساس سخنان چهرههاى سرشناس مسلمين و صاحبان فضل و پاكدامنى و آيين و حافظان نكتهسنج و محكم كار - كه سخنى به گزاف نمىگويند ؛ بلكه در آن نيك مىانديشند و استوارش مىسازند و در پاسبانىاش بسيار مىكوشند - آشكار و روشن مىگردد . « 1 »
12 . نووى :
مسلم - رحمه اللَّه تعالى - در آغاز مقدّمهء صحيحش ، ياد مىكند كه احاديث را به سه بخش تقسيم كرده است : نخست : آنچه حافظان متقن روايت كردهاند ؛ دوم : احاديثى كه افراد گمنام و متوسّط در حفظ و اتقان ، نقل كردهاند ؛ سوم :
آنچه راويان ضعيف و متروك روايت كردهاند . و نيز يادآور مىشود كه در كتابش ، هرگاه نقل احاديث قسم اوّل را پايان داده ، به قسم دوم پرداخته است ؛ امّا در قسم سوم توقّف نكرده است ( آنها را نقل نكرده است ) .
دانشمندان در مراد وى از اين تقسيمبندى ، اختلاف كردهاند . امام ، حافظ ابوعبداللَّه حاكم ، و يار و همنشين او ، امام ، حافظ ابوبكر بيهقى - كه خدا آن دو را رحمت كناد - گفتهاند : مراد او [ از صحيح ] قسم نخست است . قاضى عياض مىگويد : و اين سخنى است كه مشايخ و مردمان از حاكم ، ابوعبداللَّه ، پذيرفتهاند و وى را در آن پيروى كردهاند . « 2 »
13 . خطيب تبريزى
: ابوبكر ، احمد بن حسين بيهقى در حديث و نگارش كتب و شناخت فقه ، يگانهء عصر خويش بود . وى از اصحاب بزرگ ابوعبداللَّه حاكم است .
گفتهاند : هفت تن از حافظان ، نيكو كتاب نگاشتند و مردمان از كتب آنها بهرهء عظيم بردند . [ نام آنها چنين است ] : ابوالحسن على بن عمر دارقطنى ؛ سپس حاكم ابوعبداللَّه نيشابورى و . . . . « 3 »
هامش
( 1 ) . همان / 76 ، شرح حال بخارى .
( 2 ) . المنهاج فى شرح صحيح مسلم بن الحجّاج 1 / 23 .
( 3 ) . الاكمال فى اسماء الرجال 3 / 806 .