شرح
بزرگترين شبهه آنان در انكار حركت جوهري است ، وديگرى عدم بقاء نوع در حركت اشتدادى جوهري ، وبه هر دو اشكال جواب داده شده است .
21 - چون أعراض مطلقا تابع جوهر سيّالاند وبه تبع آن در حركتاند ، ودو مقولة أن يفعل وأن ينفعل حركت وتدرّج جزء ذات هريك است ، اين خود مصداق بارز حركت در حركت است .
22 - اسناد حركت به جز جوهر طبيعي از كم وكيف واين ووضع وغيرها عرضى وتبعي است .
23 - در حركت جوهري ، ما منه وما اليه - يعنى مبدأ ومنتهى ومسافت به اعتبار لحاظ تقطيع معتبر است كه از حدّى تا حدّى را مبدأ ومنتهى فرض كند ومسافتى را اعتبار نمايد زيرا كه جوهر طبيعي ممكن بىآغاز وانجام است .
24 - مشاء هيولاى عنصريات را واحد شخصي عددي مىدانند ، ودر حكمت متعاليه هيولى واحد جنسي است ويكى از افراد وسپاه سلطان طبيعت است وبا طبيعت ذاتا در حركت وتغيير وتبديل است .
25 - حركت مطلقا وقوع نمىيابد مگر از محبّت ، والمحبة هي أصل الوجود . وبه عبارت ديگر :
حركت مطلقا حبّى است ، لكن در قوس نزول حركت حبّى اشتياقى وايجادى وتكميلى است ، ودر قوس صعود حركت حبّى استكمالى است .
26 - معرفت به حركت جوهري مفتاح بسيارى از حقايق است :
الف - حادث به حدوث جسماني بودن نفس است .
ب - حدوث زماني عالم طبيعت است .
ج - حشر جسماني يعنى معاد جسماني نفس انساني است .
د - ربط متغيّر به ثابت قديم است .
ه - ربط حادث به قديم است .
و - معرفت به توحيد صمدي است .
ز - بطلان تناسخ وأشباه آن است .
ح - معرفت به حشر جمادات ونباتات است .
ط - توجّه به معنى واقعي وحقيقي زمان است كه آن كميّت ومقدار حركت جوهر عالم طبيعت است .
ى - اثبات مثال صعودى انسان است .
يا - فهم بسيارى از اسرار آيات وروايات است .
يب - وصول به غايات واستكمالات ذاتية براي طبيعيات است .