او يكى است . و ظاهر گاهى به معناى غالب و قادر مىآيد
فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ
« 1 » يعنى پيروان عيسى ( ع ) پيروز شدند .
18 - الباطن :
يعنى از ادراك ديدهها در حجاب است و از آلودگى خاطرها و افكار پاك است پس او ظاهر خفى است ، يعنى به دلايل و نشانهها ، روشن و هويدا است . و خفى است يعنى از اينكه اوهام او را به حقيقت دريابند پنهان است . ذاتش محجوب است ولى آيات او ظاهر است پس او باطن است بدون آنكه در حجاب باشد . ظاهر است بدون آنكه نزديكى حاصل شده باشد و گاهى باطن به معناى بطون يعنى خبره و آگاه به داخل اشياء است . « بطنه مرد » يعنى دوست خاص وى كه او در امور ايشان دخالت مىكند و ايشان در امور او دخالت مىكنند و معنايش اين است كه او به پنهانىها و سراير اشخاص آگاه است پس از پنهانىهاى دلها خبر دارد و بر غيوب مخفى مطلع است .
19 - الحىّ :
او فعال مدرك و زنده مىباشد و مرگ و فنا بر او روا نيست و به حيات نيازمند نيست كه به واسطه آن حى و زنده باشد .
20 - الحكيم :
يعنى كسى كه براى خلق اشيا محكم كارى مىكند و معنى محكم كارى يعنى تدبير درست و صورت زيبا و اندازه بجا . و گفتند : حكيم به معناى دانا و لغت حكيم به معناى علم است ، چون خداى تعالى فرمود :
يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ
« 2 » و حكيم يعنى آنكه كار ناشايسته انجام نمىدهد و از واجبى سرباز نمىزند و حكيم آنست كه اشيا را در جايگاهشان مىگذارد پس در تقدير اشيا كسى حق اعتراض ندارد و در تدبيرش كسى حق خشمگين شدن ندارد .
21 - العليم :
يعنى وى كسى است كه ادراك پنهانىها و امور مخفى مىنمايد كه دانشمندان خلق ادراكش نمىكنند چون خداى تعالى فرمود :
وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
و
لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ
« 3 » داناى به جزئيات قبل از حدوث اشياء و بعد از حدوث آنهاست .
هامش
( 1 ) آخر / صف .
( 2 ) . 2 / بقره ، 269 .
( 3 ) . 4 / نساء ، 34 .