همانطور كه مسافر به راه دور و مخوف با خود جز طلاى ناب همراه نمىبرد ، زيرا مىخواهد سبكبار باشد و به هنگام نياز منفعت زيادى از آن ببرد . هيچ نيازى بيشتر از نياز روز قيامت نيست و هيچ عملى منفعتش از عمل خالص براى خدا بيشتر نيست زيرا عمل خالص نفيسترين ذخاير است و براى حمل مطمئنتر است ، بلكه عمل خالص الهى شخص را حمل مىكند چنان كه در تفسير قول خداى سبحان
يُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفازَتِهِمْ
« 1 » . خداى تعالى بواسطه اعمال رستگاركنندهشان كسانى را كه تقوى پيشه كردند نجات مىدهد » به هنگام اهوال قيامت عمل صالح به صاحبش مىگويد مرا سوار شو ! و چه زياد در دنيا سوارت بودم ! پس شخص بر عمل صالح مىنشيند و بر سختيهاى قيامت گام مىزند . داود بن فرقد از ابو عبد الله عليه السلام نقل كرد كه فرمود : عمل صالح جاى صاحب خود را در بهشت آماده مىكند چنان كه مرد غلام خود را قبلا مىفرستد تا بسترش را بگستراند . سپس فرمود
مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ
« 2 » هر كس عمل صالحى انجام دهد براى خود آماده كرده است . » پس هر كس آخرت و اهوال و منازل بلندش را در دل خود ساندهد چيزهايى كه در زندگانى دنيا مربوط به مردم است ، پست مىشمارد . و ريا را با رنجها و تلخيها توام مىيابد . با اين اوصاف شخص همت خود را متمركز مىكند و قلبش را به سوى خدا مىكشاند و از خوارى ريا و رنجهاى ناشى از ملاحظه دلهاى مردم مىرهد و از اخلاص او انوارى بر قلبش مىتابد ، سينهاش را وسعت مىدهد و زبانش را باز مىكند و الطاف الهى براى او درى را مىگشايد كه بر انس او بيافزايد و به وحشت از مردم اضافه كند و اينكه دنيا را پست مىشمارد و آخرت را بزرگ مىدارد خلق از دلش مىافتد و انگيزه ريا از او رخت بر مىبندد و خلوت را انتخاب مىكند و دوست دارد « 3 » و ابرهاى رحمت بر او مىريزند و زبانش به حكمتهاى لطيف گويا مىشود . و در خبر از پيامبر ( ص ) آمده است كه فرمود : هر كس چهل روز براى خدا اخلاص ورزد خداى تعالى چشمههاى حكمت را از قلبش به زبانش سرازير مىكند . و عبيد بن زراره از امام صادق عليه السلام حديث كرد كه فرمود : هيچ مؤمنى نيست جز آنكه خداى تعالى او را با ايمانش مانوس كرده است اگر بر بالاى كوه باشد نمىهراسد . حلبى از ابى عبد الله ( ع ) نقل كرده است فرمود : براى آزمايش با مردم بنشين ! وقتى ايشان را بيازمايى با ايشان
هامش
( 1 ) . 39 / زمر ، 61 .
( 2 ) . 30 / روم ، 44 .
( 3 ) حضرت استاد آية الله حسن زاده آملى مىفرمايد :از مردم ديو و دد بريدن چه خوش است * در گوشه خلوت آرميدن چه خوش است
بىديدن چشم و راه پيمودن پا * سير دو جهان كردن و ديدن چه خوش است .