- درحالىكه خطاب متوجّه پيامبر است - ( نهى ايشان ) از اينكه پيامبر را به كارى بر خلاف مقام بردبارى بكشانند در پايان « سوره روم » « 1 » ، و امر پيامبر ( ع ) به روى گردانيدن از كافران و انتظار حكم خداوند درباره ايشان ، خاتمه « سوره سجده » ، و بزرگداشت حمل امانت و ترس قويترين آفريدگان از آن امانت و اينكه انسان به سبب ظلم و جهلش بار امانت را مىكشيد ، و آن قبول امانت وسيله به عذاب رساندن منافقان و مشركان و قبول توبه مؤمنان ، و خبر از آمرزش و رحمت خداوند پايانبخش « سوره احزاب » و برحذرداشتن از فريفته آرزوها شدن ، چنان كه شخصى كه در حق ، شك و ترديد مىورزد ، فريفته مىشود ، پايان « سوره سبأ » ، خبر از اينكه خداى - سبحانه بندگانش را مهلت مىدهد و به وضع آنان بيناست پايان « سوره فاطر » و خبر از اينكه قبضه قدرت و ملكيّت هر چيز به دست او و بازگشت همه بسوى اوست ، پايانبخش « سوره يس » و تسبيح و تنزيه خداى - تعالى - از وصف مشركان ، و درود بر پيامبران ، و ستايش پروردگار جهانيان ، خاتمه « سوره صافّات » ، و مأمور شدن پيامبر ( ص ) به دور ساختن مقام خود از درخواست مزد مقابل هدايت كسانى كه هدايتشان كرده ، و از بستن مقام پيامبرى به خويشتن ، و خبر از اين معنى كه قرآن يادآور جهانيان است ، « پايانبخش سوره ص » و سخن از اوضاع قيامت ، و ستايش خداوند خاتمه « سوره زمر » و تشويق به ايمان پيش از نزول عذاب و برحذر داشتن از كفر و اظهار زيانكارى كافران پايان « سوره حم ( مؤمن ) » ، و خبر از اينكه كافران دربارهء روز قيامت در شكّ و ترديدند و خداوند بر هر چيزى احاطه دارد ، خاتمه « سوره حم ( فصلت ) » و مدح پيامبر به هدايت و راهنمايى ، پايانبخش « سوره شورى » ، و آگاه ساختن پيامبر ( ع ) از اين معنى كه كافران قوم وى ايمان نمىآورند و مأمور شدن او به گذشت از آنان و تهديدشان پايانبخش « سوره زخرف » و بزرگداشت اين نعمت پيامبر ( ع ) كه قرآن را به منظور يادآورى بر زبان وى جارى ساخت ، و امر پيامبر به انتظار آنچه مؤمنان در انتظارش هستند ، خاتمه « سوره دخان » و كوتاه شمردن عمر دنيا ، و تشبيه كوتاهى آن به ساعتى از روز و تثبيت هلاكت فاسقان پايان « سوره احقاف » ، و بيم دادن كافران به جايگزين كردن قومى ديگر بجاى ايشان پايان « سوره قتال » ، و وعده آمرزش و پاداش بزرگ به مؤمنان شايسته در پايان « سوره فتح » ، اعلام اين مطلب كه منّت گذاردن به سبب هدايت آن كسى كه مسلمان شده مخصوص خداى - سبحانه - مىباشد ، و خداوند به كارهاى ايشان آگاه است پايانبخش « سوره
هامش
( 1 ) - ملاحظه مىشود كه معرّفى خاتمه « سوره لقمان » از همه نسخههاى اصل افتاده ، و در نسخه اصل « ا » و « ب » خاتمه سوره سجده بيان شده و مؤلّف آن را خاتمه سوره لقمان دانسته است ، دقت كن . و صحيح بود درباره آن بگويد : خاتمه آن سوره عبارت است از اينكه علم به ساعت ( قيامت ) ، و نزول باران ، و آنچه در ارحام نهان است و علم به آينده انسان و سرزمين وفات او ( علم به آن امور ) نزد خداست .