العاديات » ، وصف جهنم - اعاذنا الله منها - پايان « سوره القارعه » و تهديد مكلّفان به مسئوليّتشان در مقابل نعمتها ، پايان « سوره تكاثر » ، و امر به مؤمنان مبنىبر اينكه يكديگر را به صبر و حق سفارش كنند ، پايان « سوره العصر » ، وصف آتش دوزخ پايان « سوره همزه » ، سخن از هلاكت اصحاب فيل پايان « سوره فيل » و مأمور شدن قريش به عبادت پروردگار خانه كعبه ، كه ايشان را هنگام گرسنگى غذا داد ، و از ترس ايشان را ايمن ساخت پايان « سوره ايلاف » ، و نهى از ريا و ممانعت از كار خير پايان « سوره للدّين » ، و مذمّت دشمن پيامبر خدا ( ص ) پايان « سوره كوثر » و رها كردن كافران با دينشان پايان « سوره الكافرون » ، و دستور استغفار هنگام پيروزى پايان « سوره نصر » ، و نكوهش زن ابو لهب ، پايان « سوره تبّت » ، و تنزيه خداى - سبحانه - از شبيه و مثل پايان « سوره اخلاص » و پناه بردن به خدا از شرّ حاسدان ، پايان « سوره فلق » و پناه بردن به خدا از وسوسه جنّ و انس ، پايان « سوره ناس » .
اين است بر وجه اجمال ، ( مضامين ) بخشهاى پايانى سورههاى فرقانى ( قرآن كريم ) ، و اگر به بيان تفاصيل محاسن و فنونى كه دربردارد مىپرداختم ، و براى تمكين ، و زيبايى ، و آراستگى مقاطع آن خاتمهها و اوج بلاغت هر مقطع از آن مقاطع دليل مىآوردم ، براى آن منظور به تدوين كتابى جداگانه نيازمند مىشدم ، و ضميمه ساختن آن محاسن و فنون به اين كتاب اطاله و تفضيل آن را موجب مىشود ، و نقل كتاب را براى كسى كه مىخواهد آن را استنساخ كند مشكل مىسازد .
و همانا روشهاى استنباط و استخراج در اين كتاب از پيش گذشت ، و هركس به مطالعه آن ادامه دهد ، به گوشت و خونش آميخته مىشود ، و بر استنباط هر آنچه در آن خاتمهها و ساير انواع كلام بليغ موجود است ، توانا خواهد شد : و الله اعلم .
كتاب بديع القرآن كه تعداد بابهاى آن صد و سه باب است پايان يافت ، و با پايان آن كتاب « البرهان فى اعجاز القرآن » پايان پذيرفت « 1 » .
هامش
( 1 ) - اين خاتمه چنان است كه در نسخه اصل وارد شده است ، و آن با خاتمه ساير نسخهها فرق دارد ولى چون خاتمه مذكور كار كاتبان است اثرى ( در اصل متن ) ندارد .