نسخه « 1 »
اين نسخه عكسبردارى شده بر روى ميكروفيلم است كه به شماره 943 در « الجامعة العربية » موجود مىباشد ، و آن ميكروفيلم از نسخه خطّى موجود و محفوظ در كتابخانه « قليج على » در استانبول ( به شماره 41 ، داراى 185 برگ ، در اندازه متوسّط ، و هر برگ داراى 15 سطر ) ، عكسبردارى شده است ، تاريخ كتابت اين نسخه به قرن هفتم بازمىگردد ، و يادداشت « ادارة احياء المخطوطات » ( دايره احياى كتابهاى خطّى ) در « الجامعة العربية » بر اين نسخه ، مشعر آن است كه اين نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است ، و شايد آنچه « ادارة احياء المخطوطات » را وادار به اين داورى نموده ، عبارتى است كه در آغاز مقدّمه كتاب آمده و متصدّيان دايره مذكور ، در استنباط و داوريشان به آن اعتماد كردهاند ؛ عبارت چنين است : « قال الشيخ الامام الفاضل الاوحد زكى الدّين ابو محمد عبد العظيم بن عبد الواحد بن ظافر بن عبد اللّه بن ذى الاصبع العدوانى طوّل اللّه مدّته و رفع فى الدارين درجته » و اين عبارت اخير « طوّل اللّه مدّته » است كه الهامبخش متصدّيان بخش مخطوطات « الجامعة العربية » ، در داورى مذكور است ، و ليكن چه اشكالى دارد كه اين نسخه از روى نسخه ديگرى كه در زمان مؤلّف نوشته شده بوده استنساخ شده باشد ، و كاتب عينا همان عبارت اخير را بدون توجّه به صدق آن ( در زمان خودش ) نقل كرده باشد و هرچند كتابت اين نسخه به قرن هفتم بازمىگردد ، و ليكن اين امر نمىتواند قطعا ثابت كند كه اين نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است ، به ويژه با توجّه به اينكه كاتب نسخه نامعلوم است ، و همين امر موجب شد كه نسخه استانبول « اصل » را بر آن مقدّم دارم ؛ زيرا نسخه اصل نيز در قرن هفتم نوشته شده ، و كاتب معلوم مىباشد و از نظر خطّ ، و كاغذ ، و مركّب به نسخه « 1 » شبيه است . نام كتاب در اين نسخه « البرهان فى اعجاز القرآن » عنوان شده و ليكن با همان خاتمهاى كه نسخه گذشته اصل با آن پايان يافته ، پايان پذيرفته است . اين نسخه شامل صد و سه نوع از انواع بديع مىباشد ، و از نسخه اصل ، و ساير نسخهها شش نوع كم دارد كه آنها عبارت است از : 1 - الموازنة 2 - التسميط 3 - الطّاعة و العصيان 4 - التفصيل 5 - الالجاء 6 - التفريق و الجمع ، همانطوركه اين نسخه با نسخه اصل ، و نسخههاى « د » و « ت » و « س » در مقدّمه كتاب اختلاف دارد و اين اختلاف نيز مانند اختلاف سابق ، موجب تغيير معنى نمىگردد ، آنگاه مؤلّف در مقدّمه اين نسخه سخن از مطالبى به ميان مىآورد كه مبيّن اين معنى است كه بديع القرآن كتابى جدا شده از « بديع الكلام » است كه به « تحرير التحبير » موسوم گشته است ، و در واقع كسى كه اين متن را مطالعه كند ، احساس مىنمايد كه مطالب آن معارض با نصوصى است كه حكايت از آن دارد كه « بديع القرآن » تتمه « البرهان » است . آنگاه در وسط مقدّمه ، فهرست انواع بديع موجود در كتاب بديع القرآن را آورده