تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ميزان الحكمة — صفحة 360

مساهمون:

ص٣٦٠
أمواجه ، والمعنى : أعمالهم كظلماتٍ كائنةٍ في بحرٍ لُجّيٍّ . وقوله :
« يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ »
صفة البحر ، جيء بها لتقرير الظلمات المفروضة فيه ، فصفته أنّه يغشاه ويحيط به موجٌ كائنٌ من فوقه موجٌ آخر كائنٌ مِن فوقه سحابٌ يحجبنه جميعاً من الاستضاءة بأضواء الشمس والقمر والنجوم . وقوله :
« ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ »
تقريرٌ لبيان أنّ المراد بالظلمات المفروضة الظلمات المتراكمة بعضها على بعضٍ دون المتفرّقة . وقد أكّد ذلك بقوله :
« إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها »
فإنّ أقرب ما يشاهده الإنسان منه هو نفسه ، وهو أقدر على رؤية يده منه على سائر أعضائه ؛ لأنّه يُقرِّبها تجاه باصرته كيفما أراد ، فإذا أخرج يده ولم يكد يراها كانت الظّلمة بالغةً . فهؤلاء - وهم سائرون إلَى اللَّه وصائرون إليه - من جهة أعمالهم كراكب بحرٍ لُجّيٍّ يغشاه موجٌ من فوقهِ موجٌ من
شرح
مرتكب مىشدند زنگار بر دل‌هايشان بسته است . زهى پندار ، كه آنان در آن روز از پروردگارشان سخت محجوبند » . فرمودهء خداوند متعال : «أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ» عطف بر « سراب » در آيهء قبل است . « بحر لجّى » به معناى دريايى است كه أمواج آن پشت سر هم مىآيند . منسوب است به لجّهء دريا كه همان رفت وبرگشت أمواج آن مىباشد . معناى جمله اين است كه اعمال كافران ، مانند تاريكىهايى است كه در دريايى موّاج قرار دارد . فرمودهء خداوند متعال : « آن را موجى فرا مىگيرد كه روى آن موجى است وروى آن موجْ ابرى است » ، صفت براي درياست وبراي بيان تاريكىهاى فرضى آن آورده شده است . پس ، اين دريا ، وصفش چنين است كه موجى سراسر آن را فرا مىگيرد وبر فراز آن موج ، موجى ديگر وبالاى آن ابرى قرار دارد كه مجموع آنها مانع رسيدن نور خورشيد وماه وستارگان به دريا مىشوند . فرمودهء خداوند متعال : «ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ» تقرير وتوضيحي است براي اين كه مراد از تاريكىهاى مفروض تاريكىهايى است كه روى هم انباشته شده‌اند نه تاريكىهايى پراكنده وجدا از هم وبراي تأكيد اين مطلب فرموده است : « هرگاه دستش را بيرون آورد ، به زحمت آن را مىبيند » ؛ زيرا نزديكترين چيزى كه انسان مىبيند خودش