أنفسهم لا يتوقّفون عن الحرب دفاعاً عن استقلالهم وحُرّيّتهم وقوميّتهم ، فكيف بمن أراد قتل نفوسهم عن آخرها ، ويدفعون عن بطلان القانون بالغاً ما بلغ حتّى بالقتل ويتوسّلون إلى حفظ منافعهم بالحرب إذا لم يعالج الداء بغيرها ، تلك الحرب التي فيها فناء الدنيا وهلاك الحرث والنسل ولا يزال ملل يتقدمون بالتسليحات وآخرون يتجهّزون بما يجاوبهم ، وليس ذلك كلّه إلّارعاية لحال الاجتماع وحفظاً لحياته ، وليس الاجتماع إلّاصنيعة من صنايع الطبيعة فما بال الطبيعة يجوّز القتل الذريع والإفناء والإبادة لحفظ صنيعة من صنائعها - وهي الاجتماع المدنيّ - ولا تجوّزها لحفظ حياة نفسها ؟ ! وما بالها تجوّز قتل من يهمّ بالقتل ولم يفعل ولا تجوّزه فيمن همّ وفعل ؟ ! وما بال الطبيعة تقضي بالانعكاس في الوقائع التاريخيّة ،
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ »
« 1 »
ولكلّ عمل
شرح
براي دفاع از استقلال وآزادى وملّيت خود ، دست به جنگ مىزنند ، چه رسد به اين كه جانشان در خطر افتد . اينان براي حفظ قوانين خود به هر وسيلهاى ، حتى قتل ، متوسّل مىشوند وبراي حفظ منافع خود در صورتي كه دردشان جز با جنگ درمان نشود ، دست به جنگ مىزنند ؛ جنگى كه دنيا را نابود مىكند وكشتزارها وآدميان را از بين مىبرد . ملتهايى هستند كه پيوسته در زمينهء تسليحات پيشرفت مىكنند وعدّهاى هم در رقابت با آنها دائماً خود را مجهز مىسازند . اينها همه ، فقط به خاطر حفظ حيات جامعه است ، در حالي كه جامعه چيزى جز ساختهء طبيعت [ انساني ] نيست . چگونه ممكن است طبيعت انساني براي حفظ يكى از ساختههاى دست خودش اجازهء كشتار ونابودى بدهد ، اما براي حفظ زندگى خودش چنين اجازهاى ندهد ؟ وچگونه ممكن است كشتنِ كسى را كه قصد كشتن دارد ولى قصد خود را به مرحلهء عمل در نياورده است ، جايز بداند اما كشتنِ كسى را كه قصد كشتن داشته وآن را به عمل در آورده است اجازه ندهد ؟ چگونه ممكن است طبيعت قانون عكس العمل را در وقايع تاريخي به رسميت بشناسد « هر كس همسنگ ذرّهاى كار نيك كند آن را مىبيند . وهر كس همسنگ ذرّهاى كار بد كند آن را مىبيند » وبراي هر كنشى واكنشى در قانون طبيعت قائل باشد ، اما قتل در مقابل قتل را ظلم بداند وقانونِ خودش را نقض كند .
هامش
( 1 ) . الزلزلة : 7 ، 8 .