قالَ : « كَيفَ ؟ » فقَدِ استَوصَفَهُ ، ومَن قالَ :
« أينَ ؟ » فقَد حَيَّزَهُ . « 1 »
12449 . عنه عليه السلام : الّذي لا يُدرِكُهُ بُعدُ الهِمَمِ ، ولا يَنالُهُ غَوصُ الفِطَنِ ، الّذي لَيسَ لِصِفَتِهِ حَدٌّ مَحدودٌ . . . مَن جَهِلَهُ فَقَد أشارَ إلَيهِ ، ومَن أشارَ إلَيهِ فقَد حَدَّهُ ، ومَن حَدَّهُ فقَد عَدَّهُ ، ومَن قالَ : « فيمَ ؟ » فقَد ضَمَّنَهُ ، ومَن قالَ :
« عَلامَ ؟ » فقَد أخلى مِنهُ . « 2 »
12450 . عنه عليه السلام : لَم يُطْلِعِ العُقولَ عَلى تَحديدِ صِفَتِهِ ، ولَم يَحجُبْها عَن واجِبِ مَعرِفتِهِ . « 3 »
12451 . عنه عليه السلام : لَم تَبلُغْهُ العُقولُ بِتَحديدٍ فيَكونَ مُشَبَّهاً ، ولَم تَقَعْ عَلَيهِ الأوهامُ بِتَقديرٍ فيَكونَ مُمَثَّلًا . « 4 »
12452 . عنه عليه السلام : الحَمدُ للَّهِ الّذي أعجَزَ الأوهامَ أن تَنَالَ إلّاوُجودُهُ « 5 » ، وحَجَبَ العُقولَ عَن أن تَتَخَيَّلَ ؛ ذاتَهُ في امتِناعِها مِنَ الشَّبَهِ والشَّكلِ . « 6 »
12453 . عنه عليه السلام : فتَبارَكَ اللَّهُ الّذي لا يَبلُغُهُ بُعدُ
شرح
است . كسىكه پرسيد :
« چگونهاست » ، بىگمان أو را وصف كرده است وكسى كه پرسيد :
« كجاست » أو را در مكان قرار داده است .
12449 امام علي عليه السلام : كسى كه همّتهاى بلند دركش نمىكند وانديشههاى ژرفنگر به أو نمىرسد ؛ كسى كه صفت وذاتش را حدّ ومرزى نيست . . . كسى كه أو را نشناخته باشد به أو اشاره مىكند وهر كه به سويش اشاره كند ، أو را محدود كرده است وهركه محدودش كند ، أو را به شمارش در آورده است ( برايش اجزاء قائل شده است ) وهركه گويد : « در كجاست ؟ » أو را درون چيزى قرار داده است وهركه گويد : « فراز چه چيزى است ؟ » ديگر جاىها را از أو خالى دانسته است .
12450 امام علي عليه السلام : خردها را بر حدّ ونهايت صفات خويش آگاه نساخته و [ در عين حال ] مانع وحجاب خردها از شناخت خود در حدّ ضرورت نشده است .
12451 امام علي عليه السلام : خردها براي أو حدّ ومرزى نتوانند نهاد ، تا [ به چيزى ] شبيه شود وأوهام برايش اندازهاى تعيين نتوانند كرد ، تا [ به چيزى ] همانند باشد .
12452 امام علي عليه السلام : ستايش خدايى را سزد كه أوهام را ناتوان ساخت ، جز همين اندازه كه بدانند أو وجود دارد « 1 » وخردها را از آن بازداشت كه ذات أو را تخيّل كنند ؛ زيرا كه مانند وهمشكلى ندارد .
12453 امام علي عليه السلام : پاك وبلند مرتبه است خدايى( 1 ) . به حديث 12412 مراجعه وتأمّل شود .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة : الخطبة 152 .
( 2 ) . نهج البلاغة : الخطبة 1 .
( 3 ) . نهج البلاغة : الخطبة 49 .
( 4 ) . نهج البلاغة : الخطبة 155 .
( 5 ) . راجع حديث 12412 وتأمّل .
( 6 ) . الأمالي للصدوق : 399 / 515 .