وفيه عنه عليه السلام قالَ : غايَةُ المَعرِفَةِ أن يَعرِفَ المَرءُ نَفسَهُ .
أقول : وقد تقدّم وجه كونها غايةَ المعرفة ؛ فإنّها المعرفة حقيقة .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : كَيفَ يَعرِفُ غَيرَهُ مَن يَجهَلُ نَفسَهُ ؟ !
وفيه عنه عليه السلام قالَ : كَفى بِالمَرءِ مَعرِفَةً أن يَعرِفَ نَفسَهُ ، وكَفى بِالمَرءِ جَهلًا أن يَجهَلَ نَفسَهُ .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : مَن عَرَفَ نَفسَهُ تَجَرَّدَ .
أقول : أي تجرّد عن علائق الدنيا ، أوتجرّد عن الناس بالاعتزال عنهم ، أو تجرّد عن كلّ شيء بالإخلاص للَّه .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : مَن عَرَفَ نَفسَهُ جاهَدَها ، ومَن جَهِلَ نَفسَهُ أهمَلَها .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : مَن عَرَفَ نَفسَهُ جَلَّ أمرُهُ .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : مَن عَرَفَ نَفسَهُ كانَ لِغَيرِهِ أعرَفَ ، ومَن جَهِلَ نَفسَهُ كانَ بِغَيرِهِ أجهَلَ .
شرح
نيز در همان جا نقل شده كه فرمود : كمال ومنتها درجهء شناخت ، اين است كه آدمي خود را بشناسد .
پيش از اين گفتيم كه علت آن كه اين شناخت ، غايت ومنتها درجهء شناخت مىباشد اين است كه معرفت حقيقي همين نوع معرفت است .
ونيز در همان كتاب ، از ايشان نقل است كه فرمود : كسى كه خود را نمىشناسد ، چگونه ديگران را بشناسد ؟
همينطور در آن كتاب نقل است كه فرمود :
همين معرفت براي انسان بس است كه به خود معرفت پيدا كند وهمين ناداني براي وى كافي است كه خود را نشناسد .
همچنين در آن كتاب روايت است كه فرمود : هر كس خود را بشناسد ، رها مىشود .
مىگويم : يعنى از دلبستگىهاى دنيايى رها مىشود ، يا از مردم با كنارهگيرى از آنها رها مىشود يا از هر چيز ديگرى با اخلاص ورزى براي خداوند .
نيز از همان كتاب است كه فرموده است :
هر كس خود را شناخت با آن به جهاد بر مىخيزد وهر كس خود را نشناخت ، آن را وا مىنهد .
همينطور در آن كتاب از ايشان روايت شده كه فرمود : هر كس خود را شناخت كأرش ارزشمند گردد .
نيز در همان روايت شده كه فرمود : هر كس خود شناس شود ، براي ديگرشناسى داناتر مىشود وهر كس خود را نشناسد ، بر شناخت ديگران ناتوانتر است .