عَن كُلِّ ما يُبعِدُها .
أقول : أي أعتقها عن أسارة الهوى ورِقّية الشهوات .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : أعظَمُ الجَهلِ جَهلُ الإنسانِ أمرَ نَفَسهِ .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : أعظَمُ الحِكمةِ مَعرِفَةُ الإنسانِ نَفسَهُ .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : أكثَرُ النّاسِ مَعرِفَةً لِنَفسِه أخوَفُهُم لِرَبِّه .
أقول : وذلك لكونه أعلمهم بربّه وأعرفهم به ، وقد قال اللَّه سبحانه : «
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
» . « 1 » وفيه عنه عليه السلام قالَ : أفضَلُ العَقلِ مَعرِفَةُ المَرءِ بِنَفسِهِ ، فمَن عَرَفَ نَفسَهُ عَقَلَ ، ومَن جَهِلَها ضَلَّ .
وفيه عنه عليه السلام قالَ : عَجِبتُ لِمَن يَنشُدُ ضالَّتَهُ وقَد أضَلَّ نَفسَهُ فلا يَطلُبُها !
وفيه عنه عليه السلام قالَ : عَجِبتُ لِمَن يَجهَلُ نَفسَهُ كَيفَ يَعرِفُ رَبَّهُ ؟ !
شرح
مىگويم : منظور از آزاد كردن نفْس ، رهانيدن آن از اسارت هوس وبند خواهشهاست .
- همچنين در كتاب ياد شده آمده است كه آن حضرت فرمود : بزرگترين ناداني ، ناداني انسان به خويشتن است .
- نيز در همان مأخذ از آن حضرت نقل شده است كه فرمود : عاليترين حكمت ، خودشناسى انسان است .
- همچنين در همان جا مىفرمايد :
خودشناسترين مردم ، خدا ترسترين آنهاست .
مىگويم : علتش اين است كه چنين كسى نسبت به پروردگار خويش داناتر وشناختش بيشتر است وخداوند سبحان فرموده است :
« جز اين نيست كه از ميان بندگان خدا ، فقط دانايان از أو مىترسند » . . .
وهمچنين در همان جا مىفرمايد :
برترين خرد ، خودشناسى انسان است . پس ، هر كه خود را شناخت خردمند شد وهر كه خود را نشناخت گمراه گشت .
نيز در همان جا آمده است كه فرمود : در شگفتم از كسى كه در جستجوى گمشدهء خود برمىآيد ، در حالي كه خودش را گم كرده ودر جستجوى آن برنمىآيد !
همچنين در همان كتاب نقل شده كه فرمود : در شگفتم از كسى كه خود را نمىشناسد ، چگونه ممكن است پروردگارش را بشناسد ؟
هامش
( 1 ) . فاطر : 28 .