بنابرين كورنر جنرال هندوستان مصلحت درين ديد كه ، عقد مصافات و موالات ما بين دولتين انگليس و ايران مستحكم كند و ، فائدهاى كه مأمول بود برين تدبير مترتب شد ؛ به اين معنى كه ، افاغنه از خيال هندوستان افتادند . و چون يكى از اصول معاهده اين بود كه : اگر دشمنى از دول فرنگستان با دولت انگليس نزاع آغازد دولت ايران ، اگر هنگام اقتضاى آن كند ، از مدد مضايقت نكرده به مخالفت آن دشمن برآيد .
اثرى كه اقتدار انگريز در خاطر پادشاه و رعاياى ايران كرد بهجهت اين مطلب خوب بود . و فايدهء ديگر اين معاهدت اين بود كه : آمدورفت و تجارت ما بين هندوستان و ايران زياد شد .
بوناپارت خيال عالمگيرى داشت و ، دولت انگريز سد عظيمى در راه او بود ، لهذا به هر وسيله كه گمان اينكه ضررى به اين دولت رساند مىرفت ، اگرچه بسيار بعيد بود ، متوسل مىشد . اگرچه بهنظر كسانى كه از عوايق اين كار مستحضرند فتح هندوستان بهجهت او محض انديشه بود ، اما على التحقيق اين سوداد در سر وى جاى گرفته بود . بنابرين در دوستى با پادشاه ايران كوفت . و چون كوفت . و چون وضع ارتباط فرانس و روس نيز درين اوقات معلوم بود ، رجال دولت انگلند متوهم شده درصدد ابطال تدابير وى برآمدند و ، آنچه لازمهء سعى بود به جاى آوردند ، از آن جمله ازدياد مراودت و مودت با دولت ايران بود كه در عرصهء پنج سال دو سفير از جانب پادشاه انگلستان به آن ملك فرستاده شد .
فتحعلى شاه نيز در ابتدا به اميد اينكه به توسط يا معاونت ناپليون دوباره گرجستان را به چنگ آرد ، با وى از در ملايمت و موافقت پيش آمد ، اما چون تغييرات و حوادثى كه در فرنگستان روى داد ، ناپليون را مجبور كرد كه خيالات ممالك آسيا را از سر بيندازد . پادشاه ايران با دولت انگليس راه موالات گرفت .
تفصيل وقايع و مكاتبات و مكالماتى كه ما بين اوليا و سفراى دولتين واقع شد لزومى ندارد . همينقدر كفايت است كه تا هنوز عهد مصافات و موافقت ما بين
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 654
مساهمون: سر جان ملكم
ص٦٥٤