به اين قانون بايد كردن تا آن مطلوب ، أو را حاصل شود در اعمال زيجى .
باب
I
هفتم : در تصحيح جداول ظل واستخراج ظل هر ارتفاعى ، به حساب
وآن سه فصل است :
I
فصل أول : در معرفت ظل مستوى هر ارتفاع وعكس آن ، به حساب
چون خواهيم كه اين
I
عمل كنيم ، جيب تمام آن ارتفاع را كه خواهيم در اجزاى مقياس ضرب كنيم ؛ يعنى اگر ظل
I
أصابع بود در دوازده ضرب كنيم واگر ظل اقدام باشد در هفت يا در شش ونيم ؛ وحاصل
I
ضرب را بر جيب آن ارتفاع قسمت كنيم . آنچه بيرون آيد ظل آن ارتفاع باشد از
I
نوع أصابع يا اقدام .
در بيان قطر ظل اما قطر ظل آن ، خط مستقيمى است كه حادث مىشود
I
از سايهء مقياس ، ميان سر مقياس وموقع سر سايهء مقياس ، بر آن سطح مستوى ؛ وآنچه
I
ميان قاعدهء مقياس وسر سايهء مقياس است آن را ظل مىخوانند .
عمل قطر ظل ؛ وآن دو نوع است :
نوع أول ؛ قسمت كنيم اجزاى مقياس را بر جيب تمام ارتفاع ، منحط
I
تا قطر ظل بيرون آيد . وگفتهايم پيش از اينكه اگر ظل أصابع ، مراد است اجزاى مقياس دوازده
I
است واگر ظل اقدام ، مراد است اجزاى مقياس هفت است يا شش ونيم .
نوع دوم ؛ مربع اجزاى
I
مقياس را با مربع ظل أو جمع كنيم وجذرش بستانيم تا قطر ظل حاصل آيد .
در معرفت ارتفاع از
I
ظل ؛ چون خواهيم كه ارتفاع از ظل بدانيم ، قسمت كنيم اجزاى مقياس را بر قطر ظل ، منحط تا جيب
I
ارتفاع حاصل شود . قوسش بگيريم در جدول جيب تا ارتفاع آن ظل حاصل شود واين
I
عكس عمل أول است .
فصل دوم : در معرفت ظل معكوس هر ارتفاعى وعكس آن
I
وآن دو نوع است :
نوع أول ؛ چون خواهيم كه ظل معكوس هر ارتفاعى بدانيم كه مقياس
I
آن را شصت جزو مىگيرند ، پس ضرب كنيم اجزاى مقياس را در جيب ارتفاع وحاصل
I
ضرب را قسمت كنيم بر جيب تمام آن ارتفاع تا ظل معكوس آن ارتفاع حاصل آيد .