از مغارب مسير اليه به أفق حادث مسير نقصان كنيم تا قوس تسيير حاصل شود . هر درجه را يك سال
I
شمس گيريم ، وهر دقيقه شش روز تا مدت حاصل آيد از زمان ولادت تا وقت رسيدن
I
تسيير آن دلايل به جرم يا شعاع آن كوكب ، يا به آن حد ، يا غير آن به تقريب .
قسم دوم : در تسيير كوكبى « 1 »
I
يا دليلي چون مدت معلوم باشد ودرجهء قسمت مجهول
وطريق أو آن است كه سالهاى شمسي تامهء عمر
I
مولود را هر درجه را سالى گيريم ؛ وأيام ماضي را از سال ناقص بر شش قسمت كنيم تا دقايق آن .
I
وما بين القسمت را در ده ضرب كنيم تا ثواني آن حاصل شود . واين درجات ودقايق وثواني
I
قوس تسيير بود به تقريب . آن گاه نظر كنيم : اگر چنان كه مسيّر درجهء طالع بود يا كوكبى يا دليلي كه بر آن درجه
I
باشد ، قوس تسيير را مطالع مسير به بلد جمع كنيم وحاصل را در جدول مطالع بلد مقوس گردانيم تا درجهء قسمت
I
حاصل آيد به حسب آن مدت .
واگر اين عمل با درجهء سابع كنيم يا با دليلي كه بر آن درجه باشد ، قوس تسيير را
I
با مطالع نظير مسير جمع كنيم وحاصل را در جدول مطالع بلد مقوس كنيم تا نظير درجهء قسمت حاصل آيد .
I
واگر مسيّر در ميان دو وتد بود ودر نصف صاعد باشد ، قوس تسيير را با مطالع درجهء طلوع
I
أو به أفق حادث جمع كنيم تا مطالع درجهء قسمت حاصل آيد . آن را در جدول مطالع أفق حادث
I
مسير مقوس كنيم تا درجهء قسمت حاصل شود . واگر مسيّر در نصف هابط باشد ، قوس تسيير را
I
با مطالع درجهء غروب أو به أفق حادث جمع كنيم وحاصل را در جدول مطالع بروج آن أفق
I
حادث جمع كنيم ؛ وحاصل را در جدول مطالع بروج آن أفق حادث أو مقوس كنيم تا نظير درجهء
I
قسمت حاصل شود واز آنجا درجهء قسمت معلوم شود . آن گاه نظر كنيم تا آن درجه در حد كدام كواكب است ،
I
صاحب حد را قاسم آن درجه خوانيم . وكوكبى يا شعاع كوكبى را كه در آن درجه يا در آن حد بود در زمان
I
أصل يا تحويل ، آن را شريك قاسم خوانيم ومدبر نيز گوئيم ؛ يا به جرم يا به شعاع .
فصل 3 : در شرح
I
تسييرات به امتزاج مطالعين
وآن دو قسم است :
قسم أول : در بيان آنچه درجهء قسمت معلوم باشد
I
ومدت مجهول ، وتسيير أوتاد ودلايلى كه بر درجات أوتاد باشند
هامش
( 1 ) . " كوكبى " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .