مطلوب حاصل شود .
واگر خواهيم كه استخراج تعديل به وجهي كنيم كه فضل ميان دو تفاوت را
I
ضرب بكنيم بعد از وتد ، وقسمت بكنيم بر نصف قوس الليل يا نهار ، بعد را از وتد بر نصف قوس
I
النهار يا ليل النهار كنيم تا جزو نسبت بيرون آيد . پس آن فضل را چون در اين جزو نسبت
I
ضرب كنيم تعديل حاصل آيد .
قسم دوم : در شرح آنچه مدت معلوم باشد ودرجهء قسمت مجهول
I
طريق استخراج اين عمل همچنان است كه استخراج مطارح شعاعات بيان كرديم ، ليكن
I
فرق ميان اين دو عمل آن است كه چون مدت معلوم باشد به حسب آن ، قوس تسيير بيرون آوريم .
I
وبه جاى بعد شعاع كه آنجا بر مطالع فلكى وبلدي مىافزائيم ، اينجا قوس تسيير افزاييم . وباقي عمل را
I
به همان مؤامره تمام كنيم تا به جاى موضع شعاع ، اينجا درجهء قسمت بيرون آيد . اما به جهت آن تا از قوس
I
تسيير مدت به تحقيق معلوم شود از سالهاى شمسي يا قمري وشهور وأيام هر يك يا بعكس ، سه جدول
I
نهاديم : يكى آنكه از برابر دقايق قوس تسيير در اينجا درآئيم واز برابر آن ، حصهء آن دقايق از أيام وساعت
I
برگيريم وبعكس . وديگر آنكه از برابر أيام سال ناقص در آنجا درآئيم ودقايق وثواني قوس تسيير برگيريم
I
وبعكس . سوم ، آنكه از برابر درجات ودقايق قوس تسيير درآئيم وحصهء آن از سال وماه وقمري بر
I
گيريم ، وبا أيام آن ووضع آن تا صد وبيست عدد نهاديم كه مقدار عمر طبيعي تا عطاياى هيلاجات را
I
از اين موضع معلوم كنيم كه حصهء سالهاى شمسي از سالهاى قمري چند است وبعكس .
فصل 4 :
I
در معرفت قوس تسيير ميان دو كوكب به مطالع بلد تنها بي استعمال مطالع فلك مستقيم
واين
I
از جملهء غرايب است وآن بر دو نوع است :
نوع أول : نظر كنيم به كوكب مسيّر اگر فوق الأرض بود ، قوس
I
نهار أو بدانيم وبعد أو از طالع به مطالع ؛ واگر تحت الأرض باشد ، قوس ليل أو بيرون آوريم وبعد
I
نظير أو از طالع به مطالع . آن گاه قسمت كنيم بعد كوكب را از طالع بر قوس نهار أو ، اگر فوق الأرض بود ؛
I
يا بعد نظير أو را از طالع بر قوس ليل أو ، اگر تحت الأرض بود تا جزو نسبت بيرون آيد . آن گاه