همچنان است كه پيش
I
از اين بيان كرديم .
واگر دليل مسير در ميان دو وتد بود ودر نصف صاعد باشد ، قوس نهار يا ليل
I
وبيرون آوريم چنان كه در فصل دوم از باب هفتم از مقالت سوم ذكر كردهايم .
پس اگر فوق الأرض
I
بود ، بعد أو از عاشر به مطالع فلكى بيرون آوريم . آن گا [ ه ] هر يكى از مطالع فلكى وبلدي مسير را از مطالع
I
فلكى وبلدي مسيّر اليه كم كنيم ، هر يكى را از جنس أو تا تفاوت فلكى وبلدي حاصل شود .
آن گاه نظر كنيم
I
اگر هر دو تفاوت مساوى يكديگر باشند ، هر يكى از آن دو تفاوت قوس تسيير بود . واگر مساوى
I
نباشد ، فضل ميان هر دو تفاوت بگيريم ، وآن را در بعد مسير از وتد عاشر ضرب كنيم ؛ وحاصل را
I
بر نصف قوس النهار مسيّر قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر تفاوت فلكى افزائيم واگر كمتر بود « 1 » ؛
I
واز أو بكاهيم اگر بيشتر باشد . آنچه حاصل شود قوس تسيير بود .
واگر دليل مسيّر تحت الأرض
I
باشد ، بعد أو از وتد طالع به مطالع بلدي معلوم كنيم . وبه همان طريق ، تفاوت فلكى وبلدي معلوم كنيم اگر چنان كه
I
مساوى يكديگر باشند ، يكى از آن هر دو تفاوت قوس تسيير باشد . واگر مساوى يكديگر نباشد ،
I
فضل ميان هر دو بگيريم وآن را در بعد مسير از وتد طالع ضرب كنيم ، ودر نصف قوس « 2 » الليل مسيّر
I
قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر تفاوت بلدي افزائيم اگر كمتر باشد ؛ واز أو كم كنيم اگر بيشتر
I
بود تا قوس تسيير حاصل شود .
واگر دليل مسير در نصف هابط باشد ، عمل به مطالع نظير مسير ومسيّر
I
اليه كنيم . چنان كه اگر تحت الأرض بود ، نظير مسير ميان عاشر وطالع باشد ؛ واگر فوق الأرض
I
بود ، نظير أو ميان طالع ورابع باشد . وطريق اين هر دو عمل نيز همچنان است كه پيش از اين بيان
I
كرديم الّا آنكه اينجا اگر نظير مسير فوق الأرض باشد به نصف قوس الليل عمل كنيم ؛ زيرا كه كوكب تحت
I
الأرض است . اگر تحت الأرض بود به نصف قوس النهار عمل كنيم ؛ بدان سبب كه كوكب فوق الأرض
I
است تا قوس تسيير حاصل آيد . هر درجه را سالى گيريم ، وهر پنج دقيقه را شش روز تا مدت
هامش
( 1 ) . " بود " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .
( 2 ) . " قوس " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .