فصل 6 : در دانستن مطارح شعاعات به امتزاج مطالعين
وطريق أو آن است كه اگر كوكب
I
در نصف صاعد باشد ، مطالع أو به فلك مستقيم وبه بلد بدانيم ، ونصف قوس النهار را ، وبعد أو از عاشر
I
به مطالع فلكى چون فوق الأرض بود ، يا نصف قوس الليل أو ، وبعد أو از طالع به مطالع بلدي چون تحت
I
الأرض باشد . آن گاه مقدار سدس وربع وثلث دور از مطالع فلكى وبلدي كم كنيم وباز بر هر يكى افزائيم
I
تا مواضع شعاعات يمنى ويسرى فلكى وبلدي حاصل آيد . پس نظر كنيم اگر موضع فلكى وبلدي موافق
I
آيد ، آن موضع شعاع مطلوب باشد به تحقيق . واگر مخالف آيد ، فضل ميان هر دو بگيريم وآن را در بعد كوكب از وتد
I
ضرب كنيم ، وبر نصف قوس نهار يا ليل قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . پس نظر كنيم به موضع شعاع
I
فلكى اگر كوكب فوق الأرض باشد يا به موضع بلدي اگر تحت الأرض بود ، اگر فضل اينها را باشد بر آن
I
ديگر ، تعديل را از اينها بكاهيم ؛ واگر نباشد ، برافزائيم تا موضع شعاع مطلوب حاصل آيد .
واگر كوكب
I
در نصف هابط باشد : به مطالع نظير درجهء كوكب ونصف قوس النهار يا ليل وبعد آن از عاشر يا طالع
I
عمل بايد كردن تا نظير شعاع مطلوب حاصل آيد . از آنجا شعاع مطلوب معلوم شود .
واگر كوكب
I
بر عين درجهء أوتاد باشد ، آنجا به يك مطالع عمل كنيم اگر در عاشر يا رابع بود به مطالع فلكى . واگر در طالع يا
I
سابع بود ، به مطالع بلدي . واين عمل تابع مطرح شعاعات بطلميوس است كه بر بطلان آن دليل واضح است ؛
I
وما به طريق تقليد آورديم .
باب 19 : در معرفت تسييرات وانتهاآت دلايل اصلى و
I
تحويلى مواليد ولوازم آن
وآن مشتمل بر ده فصل است :
فصل أول : در تعريفات وشرح
I
آن
مقدمه :
بدان كه « 1 » بعدى كه ميان دو كوكب واقع شود يا ميان كوكبى ودرجهء آن را دو صفت است :
I
يكى ، صفت تسيير ؛ دوم ، صفت سهم .
اما تسيير ، استخراج بعد است از درجهء دليل تا درجهء آن مزاج
I
كه مدار حكم بر اوست به درجات مطالع يا درجات سوا . ودر تسييرات مواليد أعظم آن باشد
I
كه هر درجه را سالى شمرند ؛ وأوسط أو آنكه هر برجى را سالى گيرند ؛ وأصغر أو آنكه هر درجهاى را روزى
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بدانك